Pages

कुशिरोमध्ये यू.एफ.ओ.


कोबे, जपान ला बसलेल्या ७.३ रिश्टर स्केलच्या महाप्रचंड भूकंपानंतर उध्वस्त झालेल्या घरातलं किचन. फोटो सौजन्य: केनेथ हॅम/अलामी
--


ती पाच दिवस टीव्हीसमोरुन हलली नव्हती. कोसळलेल्या बँका, जमीनदोस्त झालेली हॉस्पिटलं, दुकानांना लागलेली आग, उलून गेलेल्या रेल ला‌ईन, उध्वस्त झालेले एक्प्रेसवे हे सगळं एकटक पाहात तिने स्वतःला सोफ्यावरील उश्यांमध्ये गाडून घेतलं होतं आणि ओठ घट्ट मिटून घेतले होते. कोमुरा तिच्याशी काही बोलायचा तेव्हा ती उत्तरही द्यायची नाही. किमान तो बोलतोय ते समजतंय हे सांगण्याकरता ना डोकं हलवायची ना मान डोलावायची. आपण बोलतोय ती तिच्यापर्यंत पोहोचतंय तरी का, हे ही कोमुराला कळत नव्हतं.
आणि रविवारी, म्हणजे हे सगळं सुरु झाल्याच्या सहाव्या दिवशी तो कामावरुन घरी आला तेव्हा त्याची बायको घरातून निघून गेली होती.

कोमुराची बायको मूळची यामागाताची आणि त्याच्या माहितीप्रमाणे कोबेमध्ये तिची कोणी मैत्रिण किंवा नातेवा‌ईकही राहात नव्हतं. पण तरीही तिने सकाळपासून रात्रीपर्यंत स्वतःला टीव्हीशी खिळवून घेतलं होतं. कोमुरा उठला की स्वतःच स्वतःचा टोस्ट-कॉफी बनवून घ्यायचा आणि कामाला निघून जायचा. संध्याकाळी घरी परतला की तो फ्रिजमध्ये जे काही असेल त्याने खाणं बनवून घ्यायचा आणि एकट्यानेच खायचा. तो झोपायला जातेवेळीही ती रात्रीच्या बातम्यांवर डोळे खिळवून असायची. तो घरात असताना तरी तिने काहीही खाल्लं नव्हतं किंवा काहीही प्यायलं नव्हतं. ती टॉयलेटलाही गेली नव्हती. तिच्या सभोवताली एक भण्ण शांततेची भिंत उभी राहिल्यासारखी होती. कोमुरा त्या भिंतीला थडकण्याचे प्रयत्न करुन थकला आणि नंतर केव्हातरी त्याने ते प्रयत्न सोडून दिले.

कोमुरा अकिहाबारा इलेक्ट्रॉनिक्स टा‌ऊनमध्ये सेल्समन म्हणून काम करायचा. ते टोकियोतलं ऑडियो उपकरणांचं सर्वात जुनं स्टो‌अर होतं! तो तिथे हाय-एण्ड उपकरणं विकायच्या कामावर होता. सेल केला की त्याला भलंभक्कम कमिशनही मिळायचं. त्याचे बहुतेक सर्व क्लायण्ट डॉक्टर, श्रीमंत व्यावसायिक अशा मालदार पार्टी होत्या. तो हे काम गेली आठ वर्षं करत होता आणि त्याने या कामातून बरीच माया मिळवली होती. त्यावेळी जपानची अर्थव्यवस्था भक्कम होती, रि‌अल इस्टेटच्या किंमती फुगत होत्या आणि पैसा अक्षरश: ऊतू चालला होता. लोकांची दहा-दहा हजारांच्या येन्सनी भरलेली लठ्ठ पाकिटं मोकळी व्हायला आतुर होती. मग काय तर!  सर्वात महागडी वस्तू सर्वात पहिली विकली जाण्याचा जमाना होता तो!

उंचपुरा, सडसडीत अंगकाठीचा कोमुरा अत्यंत स्टायलिश ड्रेसर होता! त्याला लोकांशी वागायची कला अवगत होती. त्याने लग्नापूर्वी अनेक स्त्रियांना डेट केलं होतं. पण, सव्विसाव्या वर्षी लग्न केल्यानंतर मात्र त्याची त्या प्रकरणांमधली इच्छा अचानकच संपून गेली होती. त्यांच्या लग्नाला पाच वर्षं उलटून गेली होती आणि त्या पाच वर्षांमध्ये कोमुरा आपली बायको सोडून दुस-या कुठल्याही बा‌ईसोबत झोपला नव्हता. संधी चालून आल्या होत्या, नाही असं नाही, पण या उडत्या प्रकरणांमधला, वन-ना‌ईट-स्टँडमधला त्याचा रस पूर्णपणे संपला होता. लवकर घरी ये‌ऊन बायकोसोबत गप्पा मारत आरामात जेवण घेणं, सोफ्यावर बसून तिच्याशी गप्पा मारणं आणि मग पलंगात तिच्यावर अजून प्रेमाचा वर्षाव करणं त्याला आवडे. त्याला हेच हवं होतं, बाकी काहीही नाही!

कोमुराचे मित्र मात्र त्याच्या या लग्नाने बुचकळ्यात पडले होते. कोमुराचे देखण्यात मोडणारे लुक्स पाहाता त्याची बायको खूपच साधारण होती. बुटकी, जाडजूड, मांसल दंड असणारी. तिचा एकंदर अवतारच मठ्ठ होता. बरं, दिसण्याकडे दुर्लक्ष करायचं म्हटलं तर तिचं व्यक्तिमत्वही फारसं आकर्षक नव्हतं. ती फार कमी बोलायची आणि तिच्या चेह-यावर बहुतेक वेळा त्रासिकच भाव असायचे.

असं असलं तरीही कोमुरा त्याच्या बायकोसोबत असायचा तेव्हा त्याला आपल्यावरचा सगळा ताण निघून जातो आहे असं वाटायचं. असं का? याचं कारण त्याला सांगता यायचं नाही, पण, तो तिच्यासोबत असतानाच ख-या अर्थाने रिलॅक्स हो‌ऊ शकायचा. ती बाजूला असताना त्याला चांगली झोप लागायची. लग्न होण्या‌आधी भयानक स्वप्नांनी त्याची झोप चाळवायची, पण लग्नानंतर त्याला शांत झोप लागायला लागली. त्याला उत्तम इरेक्शन यायचं आणि त्यांचा सेक्सही ब-यापैकी होता. आता त्याला पूर्वीप्रमाणे मृत्यूची, एखादा गुप्तरोग होण्याची किंवा विश्वाच्या प्रचंड, महाकाय असण्याची भीती वाटत नव्हती.

त्याच्या बायकोला मात्र टोकियोचा, टोकियोतल्या गर्दीचा आणि शहरी वातावरणाचा प्रचंड तिटकारा होता. तिला यामागाताची खूप आठवण यायची. तिला तिच्या आ‌ई-वडिलांची, तिच्या दोन मोठ्या बहिणींची अगदी खूप आठवण आली की त्यांना भेटायला यामागाताच्या घरी निघून यायची. तिचे आ‌ई-वडिल एक हॉटेल चालवायचे आणि ते चांगलं चालायचं, त्यामुळे तिच्या घरी पैशाला ददात नव्हती. शिवाय, तिच्या बाबांचं त्यांच्या धाकट्या मुलीवर खूपच प्रेम होतं, त्यामुळे तिच्या येण्या-जाण्याचा खर्चही तेच करायचे. अनेकदा कोमुरा कामावरुन घरी यायचा तेव्हा त्याची बायको यामागाताला गेलेली असायची आणि आपण काही दिवसांकरिता आ‌ई-वडिलांकडे जात आहोत अशा आशयाची एक चिठ्ठी किचनच्या टेबलवर त्याची वाट पाहात असायची. त्याने याला कधी हरकत घेतली नाही. तो तिच्या परतण्याची वाट पाहायचा आाणि तीही एक आठवडाभराने, दहा दिवसांनी छान मूडमध्ये परतायची.

पण भूकंपानंतर पाच दिवसांनी त्याच्या बायकोने त्याच्यासाठी मागे सोडलेल्या पत्रातला मजकूर मात्र वेगळा होता. तिने लिहिलं होतं, "मी कधीही परत येणार नाही." आणि मग तिने आपल्याला कोमुरासोबत राहायची इच्छा का नाही हे स्पष्ट केलं होतं. तिने म्हटलं होतं, "प्रॉब्लेम हा आहे की, तू मला कधीच, काहीच देत नाहीस, किंवा आपण असं म्हणूयात की तू मला दे‌ऊ शकशील असं तुझ्या‌आत काहीच नाहिये. तू चांगला आहेस, तुझा स्वभाव चांगला आहेस आणि तू देखणाही आहेस, पण तुझ्यासोबत राहाणं म्हणजे एखाद्या हवेच्या तुकड्यासोबत राहाण्यासारखं आहे. यात तुझी चूक नाही. अनेक बायका तुझ्या प्रेमात पडतीलह, पण प्लीज, मला कॉल करु नकोस. माझ्या ज्या वस्तू मी ठेवून गेले आहे त्या टाकून दे."

तिने विशेष काही असं मागे सोडलेलं नव्हतं. तिचे कपडे, तिचे शूज, तिची छत्री, तिचा कॉफी मग, तिचा हे‌अर ड्रायरः सगळं तिने आपल्यासोबत नेलं होतं. तिने ते सगळं बॉक्समध्ये भरुन तो कामावर निघून गेल्यानंतर यामागाताला पाठवून दिलं असलं पाहिजे. घरात तिच्या म्हणण्याजोग्या अशा फारच कमी गोष्टी उरल्या होत्या.ती खरेदीकरता जाताना वापरायची ती सायकल आणि काही पुस्तकं, बस्स! कोमुरा लग्नाच्या आधीपासून जमवत होता त्या बीटल्स आणि बिल इव्हान्सच्या सीडीही ती आपल्यासोबत घे‌ऊन गेली होती.

दुस-या दिवशी त्याने आपल्या बायकोच्या यामागाताच्या घरी कॉल केला. त्याच्या सासूने फोन उचलला आणि त्याच्या बायकोला त्याच्याशी बोलायची इच्छा नाही असं सागींतलं. सासूचा स्वर त्याला थोडासा अपराधी वाटला. त्याची बायको त्याला लवकरच घटस्फोटाचे कागद पाठवेल, त्याने त्यावर सही करुन ते लगेच परत पाठवून द्यावेत असाही निरोप तिने कोमुराला पोहोचता केला.

यावर कोमुराने आपल्याला ते कागद लगेच परत पाठवता येणार नाहीत असं सांगीतलं. ही गोष्ट त्याच्याकरता महत्त्वाची होती आणि त्याला त्यावर विचार करण्याकरिता वेळ हवा होता.

"तू विचार करायला कितीही वेळ घे‌ऊ शकतोस, पण त्याने काही बदलेल असं वाटून घे‌ऊ नकोस." त्याची सासू म्हणाली.

तिच्या बोलण्यातही तथ्य होतं. तो कितीही वेळ थांबला असता तरीही गोष्टी पूर्वी होत्या तशा झाल्या नसत्या. आणि, त्याला याची खात्री होती.

--

कोबेपासून चौदा मैलावर असलेल्या निशिमोयामधला ब्रिज. १७ जानेवारी, १९९५ला कोबेला  बसलेल्या भूकंपाच्या धक्क्यानंतर. (फोटो सौजन्य: सेनका‌ई आर्का‌ईव/गेट्टी)

घटस्फोटाचे कागद सही करुन पाठवून दिल्यानंतर काही दिवसांमध्येच त्याने कामावरुन सुट्टी घेतली. फेब्रुवारी महिन्यामध्ये तसाही धंदा व्हायचाच नाही, शिवाय आपल्या आयुष्यात काय चाललंय हे त्याने त्याच्या बॉसला सांगीतलेलं होतं, त्यामुळे त्याला सुट्टी मिळताना अडचण आली नाही.

कोमुराचा ससाकी नावाचा सहकारी होता, तो जेवणाच्या वेळेत कोमुरापाशी आला आणि म्हणाला, "मी ऐकलं की तू सुट्टी घेतोयेस म्हणून. काही विचार केला आहेस का? काय करायचं, कुठं जायचं म्हणून?"

"नाही केला." कोमुरा म्हणाला, "काय करु मी?"

ससाकी अविवाहित होता आणि कोमुरापेक्षा वयाने पाच वर्षं लहान. नाजूक चणीचा, आखूड केसांचा ससाकी गोल, सोन्याच्या काड्यांचा चष्मा घालायचा. तो खूप म्हणजे खूपच बडबड करायचा, शिवाय त्याच्या प्रत्येक कृतीतून अति‌आत्मविश्वास झळकत असायचा आणि ते ब-याच लोकांना आवडायचं नाही. पण कोमुराला त्याने काही फरक पडायचा नाही त्यामुळे त्या दोघांचं चांगलं जमायचं.

"काय करायचं अजून ठरवलेलं नाहीस? बरं, मग आता सुट्टी घेतोच आहेस तर कुठेतरी जा‌ऊन का येत नाहीस?"

"कल्पना वा‌ईट नाही", कोमुरा म्हणाला

आपला चष्मा हातरुमालाने पुसत ससाकीने कोमुरावर एक शोधक नजर टाकली

"होक्कायडोला गेला आहेस का कधी?" त्याने विचारलं

"नाही, कधीच नाही." कोमुरा म्हणाला,

"जायला आवडेल?"

"का बरं विचारतोस?"

ससाकीने उगीचच घसा साफ केला आणि डोळे बारीक करुन कोमुराकडे पाहात म्हटलं, "तुला खरं सांगू का, मला कुशिरोला एक छोटं पॅकेज पाठवायचं आहे आणि तू ते माझ्या वतीने घे‌ऊन गेला असतास तर बरं, असं वाटतंय. अर्थात तू हे काम मला फेव्हर म्हणून करतोयेस, त्यामुळे मी तिकीटाचा खर्चही आनंदाने करेन. इतकंच काय, कुशिरोमधल्या हॉटेलचा खर्चही माझ्यावर सोड."

"छोटं पॅकेज?"

"इतकंसं असेल", ससाकीने आपल्या हाताने चार इंच लांबीचा चौकोन दाखवत म्हटलं, "फार जड नाही."

"कामाचं आहे का काही?"

ससाकीने मान हलवली, "नाही, मुळीच नाही. पूर्णपणे खाजगी. मला ते इथे-तिथे जायला नकोय, म्हणून मी ते मेलने पाठवत नाहिये. शक्य असेल तर ते पॅकेज तू प्रत्यक्ष हातीच दिलंस तर बरं. खरंतर हे काम मीच करायला हवं होतं, पण माझ्याकडे होक्कायडोला जाण्या-येण्या‌इतका वेळ नाहीये."

"खूप महत्त्वाचं आहे का?"

त्याने ओठ मुडपून मान हलवली, "ते फार नाजूकही नाहिये आणि त्यात कुठलं धोकादायक सामानही नाहिये. चिंता करायची गरज नाही. ए‌अरपोर्टवर एक्स-रे करतानाही तुला कोणी थांबवणार नाही. मी तुला कुठल्याही लफड्यात टाकत नाहिये, शप्पथ. मी ते मेलने पाठवत नाहीये कारण मला ते मेल करावंसं वाटलं नाही इतकंच."

फेब्रुवारीमध्ये होक्कायडोमध्ये गोठवणारी थंडी असेल हे कोमुराला माहित होतं, पण थंडी काय किंवा गरमी काय, त्याला तसाही कुठे काय फरक पडत होता?

"मी ते पॅकेज कोणाला द्यायचं आहे?"

"माझ्या बहिणीला. माझी लहान बहिण. ती तिथेच राहाते."

कोमुराने ससाकीची ऑफर स्वीकारायची ठरवली. त्यावर जास्त विचार करण्यासारखं काही नव्हतंच. ते काम टाळायचं तर त्याच्याकडे काही भक्कम कारण नव्हतं शिवाय, त्याच्याकडे तसंही काही करण्यासारखं नव्हतंच. ससाकीने ताबडतोब ए‌अरला‌ईनला कॉल लावला आणि दोन दिवसांनंतरचं तिकीट बुक केलं.

दुस-या दिवशी कामावर आल्यावर ससाकीने कोमुराच्या हाती तो, मेलेल्या माणसांची राख ठेवण्याकरिता असतो तसा एक बॉक्स दिला. हा फक्त थोडासा लहान होता, मॅनिला पेपरमध्ये गुंडाळलेला होता. तो लाकडाचा असावा असं वाटतं होतं आणि वजन तर काहीच नव्हतं. त्या पॅकेजभोवती गुंडाळलेल्या पेपरवर पारदर्शक टेपच्या पट्या गुंडाळलेल्या होत्या. कोमुराने तो हातात घेतला आणि काही सेकंद त्याचं निरीक्षण केलं. त्याने तो थोडासा हलवून पाहिला, पण त्याला आत काही हलल्यासारखं वाटलं नाही.

"माझी बहिण तुला ए‌अरपोर्टवरुन पिक‌अप करेल." ससाकी म्हणाला, "तीच तुझी रुम बुक करणार आहे. तू फक्त गेटवर जा‌ऊन तिला भेटायचं आहेस."

--

कोमुरा कुशिरोला जाण्याकरता घरातून बाहेर पडला तेव्हा तो बॉक्स त्याच्या सूटकेसमध्यल्या जाड शर्टामध्ये गुंडाळलेला होता. प्लेनमध्ये त्याला वाटली होती त्याहून कितीतरी जास्त गर्दी होती. हिवाळ्याच्या मध्यावर ही इतकी सारी लोकं टोकियोहून कुशिरोला का चालली असावीत? त्याला प्रश्न पडला.

सकाळचा पेपर भूकंपाच्या बातम्यांनी भरलेला होता. प्लेनमध्ये बसल्या बसल्या त्याने तो अथपासून इतिपर्यंत वाचून काढला. मृतांचा आकडा वाढत होता. काही भागांमध्ये अजूनही पाणी आणि वीज नव्हत‌ई, कितीतरी लोक बेघर झाले होते. प्रत्येक लेखामध्ये एकतरी ट्रॅजेडी होतीच, पण कोमुराला त्या ट्रॅजेडी भिडल्या नाहीत. त्या ट्रॅजेडी त्याला आवाजाचा एकसुरी प्रतिध्वनी असावा त्याप्रमाणे वाटल्या. विमान जसजसं पुढे चाललंय तसतशी आपली बायको आपल्यापासून क्षणाक्षणाने दूर चाललिये हाच एक विचार त्याला त्या क्षणी गंभीरपणे विचार करण्यासारखा वाटला.

जेव्हा त्याला बायकोबद्दल विचार करुन आणि छोट्या टायपातल्या बातम्या वाचून थकवा आला तेव्हा त्याने डोळे मिटून घेतले आणि एक झोप काढली. तो जागा झाला तेव्हा त्याच्या डोक्यात पुन्हा एकदा बायकोचा विचार आला. ती काही न खाता-पिता, सकाळपासून रात्रीपर्यंत या भूकंपाच्या बातम्या का पाहात होती? तिला असं काय दिसलं जे त्याला दिसलं नाही?

ए‌अरपोर्टवर दोन सारख्या सारख्या डिझा‌ईनचे ओव्हरकोट घातलेल्या दोन तरुण स्त्रिया कोमुरापाशी आल्या. त्यातली एक गोरी, बहुदा पाच फूट सहा इंच उंच आणि आखूड केसांची होती. तिच्या नाकापासून ते वरच्या ओठांमधला भाग जरा जास्तच मोठा होता. तिला पाहून कोमुराला खूर असलेले आखूड केसांचे प्राणीच आठवले एकदम!  दुसरी स्त्री पाच फूट एक असेल. ती नकटी नसती तर छान दिसली असती. तिचे लांब केस थेट खांद्यापर्यंत आले होते आणि तिने ते कानांमागे घेतले होते. तिच्या उजव्या कानाच्या पाळीवरचे दोन तीळ कोमुराला बरोब्बर दिसले, तिने घातलेल्या इ‌अरींग्जनी तर ते जास्तच ठळक दिसत होते. त्या दोन्ही स्त्रिया साधारण विशी-पंचविशीच्या होत्या. त्यांनी कोमुराला ए‌अरपोर्टच्या कॅफेमध्ये नेलं.

"माझं नाव किको ससाकी", त्यातली ती उंच मुलगी म्हणाली. "तुम्ही किती मदत केलीत हे माझ्या भावाने मला सांगीतलं, ही माझी मैत्रीण शिमा‌ओ"

"ना‌ईस टू मीट यू", कोमुरा म्हणाला

"हाय", शिमा‌ओ म्हणाली.

"तुमची बायको नुकताच वारली असं माझ्या भावाने सांगीतलं", किको ससाकीने थोड्याशा हळुवार आवाजात म्हटलं.

कोमुरा एक क्षण थांबला आणि म्हणाला, "नाही, ती वारली नाही."

"मी परवाच माझ्या भावाशी बोलले. तुमची बायको गेली असंच म्हणाला तो, मला अगदी स्पष्ट आठवतंय."

"हो, ते गेली हे खरंय. पण ती मला सोडून गेली आणि माझ्या माहितीप्रमाणे ती जिवंत आहे व सुखात आहे."

"विचित्रच आहे. इतका महत्त्वाचा तपशील मी चुकीचा ऐकला असण्याची शक्यताच नव्हती." तिने त्याच्याकडे उगीचच एक दुखरा कटाक्ष टाकला. कोमुराने त्याच्या कॉफीत थोडीशी साखर टाकली आणि घोट घेण्या‌आधी कॉफी थोडीशी ढवळली. कॉफी अगदी पातळ होती, अगदी बेचव! मी इथे काय करतो आहे? त्याला न राहावून प्रश्न पडला.

"असो, मीच चुकीचं ऐकलं असेल. त्याशिवाय अशी चूक होणं शक्य नाही." किको ससाकी प्रकरणाचा सोक्षमोक्ष लावल्यासारखी बोलली. तिने एक खोल श्वास घेतला आणि खालचा ओठ मुडपला.

"माफ करा, मी उगाचच वाद घातला."

"हरकत नाही. आणि तसंही, आता ती निघून गेली आहे."

कोमुरा आणि किको बोलत असताना शिमा‌ओ काहीच म्हणाली नाही, पण त्या वेळात ती हस-या चेह-याने कोमुरावर डोळे लावून बसली होती. तिला तो आवडला होता वाटतं. तो तिच्या हावभावांवरुन आणि तिच्या बॉडी लँग्वेजवरुनच सांगू शकत होता. तिघांमध्ये काही क्षण शांतता पसरली.

"असो, तर मी ज्यासाठी आलोय ते काम करुयात". कोमुरा म्हणाला. त्याने त्याची सूटकेस उघडली आणि जाड शर्टामध्ये गुंडाळलेला बॉक्स बाहेर काढला.

किकोने टेबलावरुन हात लांबवून तो बॉक्स घेतला. तिचे भावविरहित डोळे त्या पॅकेजवर खिळले होते. तिने त्याचं वजन आजमावल्यानंतर कोमुराने केली तशीच गोष्ट केली, तो बॉक्स कानाजवळ ने‌ऊन हलवून पाहिला. मग ती कोमुराकडे पाहून हसली, याचा अर्थ सगळं काही व्यवस्थित आहे हे त्याला कळलं. तिने तो बॉक्स आपल्या भल्यामोठ्या शोल्डर बॅगमध्ये ठेवून दिला.

"मला एक कॉल करायचा आहे." ती म्हणाली, "थोडाच वेळ लागेल, चालेल का?"

"हो हो", कोमुरा म्हणाला, "अवश्य."

किकोने आपली ती शोल्डर बॅग खांद्यावर लटकावली आणि थोड्याशा अंतरावर दिसण-या फोन बूथच्या दिशेने चालायला लागली. कोमुरा तिचं निरीक्षण करत होता. तिच्या शरीराचा वरचा भाग स्थिर होता, पण कंबरेच्या खालचा भाग लयबद्ध पण किंचित यांत्रिक हालचालींनी झोके खात होता. कोमुराला वाटलं की आपण हा क्षण असाच्या असा मागे केव्हातरी अनुभवला आहे, पण शिमा‌ओच्या प्रश्नाने तो ताडकन वर्तमानात आला.

"तुम्ही यापूर्वी होक्कायडोला आला होतात कधी?" शिमा‌ओने विचारलं

कोमुराने मान हलवली

"मी समजू शकते. खूप लांबचा पल्ला आहे."

कोमुराने पुन्हा मान हलवली. त्याने आपल्या आजूबाजूला नजर टाकली. "जरा विचित्र आहे खरं", तो म्हणाला,
"पण इथे बसल्यावर आपण इतक्या दूर आलो आहोत असं वाटतच नाहिये."

"तुम्ही विमानाने आलात ना म्हणून. ही विमानं काहीच्या काही फास्ट असतात. तुमचं मन शरीराच्या वेगाशी जुळवून घे‌ऊ शकत नाही."

"तुमचं म्हणणं बरोबर असावं."

"तुम्हाला इतका लांब प्रवास करायची खरंच इच्छा होती?"

"हो, होती खरी", कोमुरा म्हणाला

"तुमची बायको तुम्हाला सोडून गेली म्हणून?"

कोमुराने मान हलवली

"तुम्ही किती लांबवर प्रवास करा, तुम्ही स्वतःपासून दूर जा‌ऊ शकत नाही", शिमा‌ओ म्हणाली

शिमा‌ओ बोलत असताना कोमुरा टेबलावरच्या सारखेच्या वाटीकडे नजर लावून बसला होत, पण मग त्याने वर शिमा‌ओकडे पाहून म्हटलं,

"हो, खरंय", तो म्हणाला, "तुम्ही किती लांबवर प्रवास करा, तुम्ही स्वतःपासून दूर जा‌ऊ शकत नाही. हे म्हणजे सावलीसारखं आहे. ती तुम्ही जाल तिथे तुमच्या मागावर असते."

शिमा‌ओने कोमुराकडे लक्षपूर्वक पाहिलं, "तुमचं तिच्यावर खूप प्रेम होतं, हो ना?"

कोमुराने प्रश्नाला बगल दिली आणि विचारलं, "तुम्ही किको ससाकींच्या मैत्रीण आहात का?"

"हो. आम्ही ब-याच गोष्टी एकत्र करतो."

"कोणत्या गोष्टी?"

त्याला उत्तर देण्या‌ऐवजी शिमा‌ओने विचारलं, "तुम्हाला भूक लागली आहे?"

"माहित नाही", कोमुरा म्हणाला, "भूक लागल्यासारखंही वाटतंय, नाही लागल्यासारखंही वाटतंय."

"आपण असं करुयात, कुठेतरी जा‌ऊन काहीतरी गरमागरम खा‌ऊयात. काहीतरी गरम खाल्लंत म्हणजे तुम्हाला बरं वाटेल."

-

शिमा‌ओने तिची इटुकली फोर व्हीलर सुबारु काढली. किको शिमा‌ओच्या बाजूला बसली आणि मागच्या सीटवर कोमुरा कोंबल्यासारखा बसला. शिमा‌ओचं ड्रायव्हींग वा‌ईट होतं असं नव्हे, पण त्या डबड्याच्या मागच्या बाजूला प्रचंड खडखडाट चाललेला होता. त्या कारचं सस्पेंशन पुरतं उडालेलं होतं. त्या कारने लाख किमीचा टप्पा कधीच पार केलाय हे सहज लक्षात येत होतं. ऑटोमॅटिक ट्रान्शमिशन चालू करायला गेलं तर गि‌अर पडायचा, हिटर आळीपाळीने थंड-गरम होत राहायचा. कोमुराने डोळे मिटून घेतले तर त्याला सतत आपल्याला एका वॉशिंग मशिनमध्ये कोंडून घातलंय असा भास होत होता.

कुशिरोच्या रस्त्यांवर बर्फ जमा हो‌ऊ देत नसत, त्यामुळे दर दोन मिनीटांनी जमा करुन रस्त्याच्या बाजूला उभ्या करुन ठेवलेल्या मातकट बर्फाचे ढीगच्या ढीग दिसत होते. ढग दाटून आले होते, सूर्यास्त अद्याप झालेला नसला तरी सर्वत्र अंधारं, उदासवाणं वातावरण होतं. वारा तर त्या शहरातू सूं सूं करत सैरावैरा पळत होता. रस्त्यावर एकही पादचारी दिसत नव्हता. इतकंच काय तर ट्रॅफिक ला‌ईट्स पण गोठून स्तब्ध झाले होते.

"होक्कायडोमधला हाच एक भाग असाय की जिथे जास्त बर्फ पडत नाही", किकोने कोमुराकडे पाहात मोठ्यांदा म्हटलं, "आपण आता समुद्राच्या जवळ आहोत आणि वारा जोरात आहे. त्यामुळे इथे जे काही बर्फ जमा करुन ठेवतात ते सगळा वा-याने उडून जातो. इथे प्रचंड थंडी असते, अक्षरशः गोठवणारी थंडी. कधीकधी वाटतं की इतक्या थंडीने आपले कान झडून जातील की काय."

"रस्त्यावर झिंगून पडलेले दारुडे थंडीने मेलेले पण ऐकलंय मी", शिमा‌ओ म्हणाली,

"इथे बि‌अर मिळतात का?" कोमुराने विचारलं.

किको अचानक खुदखुदली आणि तिने शिमा‌ओकडे वळून म्हटलं, "शिमा‌ओ, बि‌अर!"

शिमा‌ओने पण त्याला खदखदून हसत साथ दिली.

"मला होक्कायडोबद्दल जास्त काही माहित नाही म्हणून विचारलं", कोमुराने वरमून म्हटलं

"मला बि‌अरबद्दल एक झकास गोष्ट माहित आहे", किको म्हणाली, "हो की नाही शिमा‌ओ?"

"एकदम भन्नाट!" शिमा‌ओ म्हणाली

मग ते संभाषण तितक्यावरच थांबलं. त्या दोघींपैकी कोणीही त्याला ती बि‌अरबद्दलची भन्नाट गोष्ट सांगीतली नाही आणि तोही आपणाहून विचारायला गेला नाही. लवकरच ते खाण्याच्या जागेवर पोहोचले. हायवेवरचं एक मोठं नूडल शॉप बघून त्यांनी गाडी लावली आणि आत गेले.

कोमुराने बी‌अर आणि रामेन नूडल्स घेतल्या. ती जागा गलिच्छ होती, तिथे एकही गि-हा‌ईक नव्हतं, खुर्च्या आणि टेबलांचा नुसता पसारा पडलेला होता, पण रामेन प्रचंड मस्त होतं. कोमुराचं रामेन खा‌ऊन संपलं तशी त्याला खरंच बरं वाटलं.

"तर, मि. कोमुरा", किको म्हणाली, "तुम्हाला होक्कायडोमध्ये काही बघायचं आहे आहे का? काही करायचं आहे का? माझा भा‌ऊ सांगत होता की तुम्ही इथे एक आठवडा आहात म्हणून."

कोमुराने एक क्षण विचार केला, पण आपल्याला करावीशी वाटणारी एकही गोष्ट त्याच्या डोक्यात ये‌ईना

"सरळ गरम बाथ घ्यायचा का? मला माहितीये एक जागा, इथून फार लांब नाहिये."

"काही वा‌ईट कल्पना नाही", कोमुरा म्हणाला.

"तुम्हाला आवडेल, खूप छान जागा आहे, बि‌अर नाही, काही नाही."

त्या दोघी पुन्हा एकमेकींकडे बघून खिदळल्या.

"मी तुम्हाला तुमच्या बायकोबद्दल काही विचारलं तर तुम्हाला राग नाही ना येणार?" किकोने विचारलं

"नाही, नाही येणार"

"ती कधी निघून गेली?"

"अं? भूकंपानंतर पाच दिवसांनी. म्हणजे आजपासून दोन आठवड्यांपूर्वी, मला वाटतं त्याहून जास्तच दिवस झाले असावेत."

"भूकंपाचा आणि तिच्या निघून जाण्याचा काही संबंध होता का?"

कोमुराने मान हलवली, "नाही, नसावा. म्हणजे, मला तसं नाही वाटत."

"अशा गोष्टी एकमेकांशी जोडल्या गेलेल्या असतीलही, कोणी सांगावं, नाही का?" शिमा‌ओने मान कलती करुन म्हटलं.

"हो ना", किको म्हणाली, "फक्त त्या कशा जोडल्या गेल्यात हे आपल्याला सांगता येत नसतं."

"बरोबर", शिमा‌ओ म्हणाली, "अशा प्रकारच्या गोष्टी ब-याचदा घडतात"

"कशा प्रकारच्या गोष्टी?" कोमुराने विचारलं

"म्हणजे, माझ्या ओळखीतला एकजण आहे, त्याच्यासोबत असं काहीतरी घडलं होतं"

"तू मि. सेकींबद्दल बोलतेयेस का?" शिमा‌ओने विचारलं

"हो", किको म्हणाली, "एक माणूस आहे, सेकी नावाचा, कुशिरोमध्ये राहातो. चाळीसेक वर्षाचा असेल. तो हेयर स्टायलिस्ट आहे. त्याच्या बायकोला गेल्या वर्षी यू.एफ.ओ. दिसली. ती एके रात्री शहराच्या बाहेरुन एकट्याने गाडी चालवत चाललेली असताना तिने ती प्रचंड मोठी यू‌एफ‌ओ एका शेतात जा‌ऊन आदळलेली पाहिली, वूsssश्श करत. ’क्लोझ एन्का‌ऊंटर’मध्ये दाखवलंय ना, तसंच. एका आठवड्यानंतर ती घर सोडून निघून गेली. नुसती गेली नाही तर नाहिशी झाली. ती पुन्हा कधीच परत आली नाही. त्यांच्यामध्ये काही वाद, भांडणं होती अशातलाही भाग नव्हता."

"आणि हे सगळं त्या यू.एफ.ओ.मुळे झालं?" कोमुराने विचारलं.

"ते का झालं हे मला माहित नाही. ती एके दिवशी उठली आणि निघून गेली. चिठ्ठी ठेवली नाही की काही ठेवलं नाही. तिला शाळेत शिकणारी दोन मुलं आहेत, पण ती त्यांनाही सोडून गेली. तिच्याबद्दल अजून काहीही कळलेलं नाहीये." किको म्हणाली, "घरातून निघून जाण्याच्या आधी एक आठवडा ती फक्त यू.एफ.ओ.बद्दल बोलत होती. जो भेटेल त्याला यू.एफ.ओ.बद्दल सांगत होती, तिला थांबवणं मुश्कील झालं होतं. ती एकदम सुरुच व्हायची आणि ती यू.एफ.ओ. किती मोठी आणि सुंदर होती हे सांगत बसायची."

किको ती गोष्ट इतरांच्या गळी उतरेपर्यंत थांबली.

"माझ्या बायकोने मला चिठ्ठी लिहून ठेवली होती", कोमुरा म्हणाला, "आणि आम्हाला मुलंही नाहीत."

"तर मग तुमची अवस्था मि. सेकीहून खूपच चांगली म्हणायची", किको म्हणाली

"हो ना, मुलांनी खूप फरक पडतो", शिमा‌ओने दुजोरा भरला

"शिमा‌ओचे वडिल ती सात वर्षांची असताना घर सोडून गेले" किकोने अचानक म्हटलं, "बायकोच्या लहान बहिणीसोबत पळून गेले."

त्या तिघांमध्ये एक शांतता पसरली.

मग कोमुरानेच विषय बदलण्याकरता म्हटलं, "कदाचित असंही असू शकेल की मि. सेकींची बायको घर सोडून निघून गेली नसेल, कदाचित तिला त्या यू‌एफ‌ओमधल्या एलियन्सनी किडनॅप केलं असेल."

"हो, शक्यंय". शिमा‌ओचा चेहरा थोडा विषण्ण होता, "अशा कितीतरी गोष्टी ऐकायला मिळतात"

"म्हणजे तुला म्हणायचंय की तू रस्त्याने चालत असताना अचानक एक बि‌अर ये‌ऊन तुला खा‌ऊन टाकतं तशी गोष्ट?" किकोने विचारलं. आणि त्या दोघी पुन्हा खिंकाळल्या.

मग ते तिघं नूडल शॉपमधून निघाले आणि जवळच्याच एका लव्ह हॉटेलमध्ये गेले. शहराच्या बाहेरच होतं ते. त्या भागात आळीपाळीने ग्रेव्हस्टोन विकणा-यांची दुकानं आणि लव्ह हॉटेल्स असा विचित्र प्रकार होता. शिमा‌ओने निवडलेलं हॉटेल म्हणजे एक युरोपियन महालाच्या धर्तीवर बांधलेली एक विचित्र इमारत होती  तिच्या सर्वात उंच टॉवरवर एक लाल झेंडा लहरत होता.

किकोने फ्रण्ट डेस्कवरुन चावी घेतली आणि ते सगळे एलेव्हेटरने रुममध्ये आले. त्या रुमला एकदम लहान खिडक्या होत्या, त्यामानाने तिथला पलंग भलामोठा वाटत होता. किमुराने जॅकेट काढून हँगरला लावलं आणि तो टॉयलेटला गेला. तो बाहेर ये‌ईपर्यंतच्या काही मिनिटांमध्ये त्या दोघींनी बाथमधलं पाणी सुरु केलं, ला‌ईट्स डिम केले, हीटर वाढवला, टीव्ही लावून ठेवला, जवळपासच्या रेस्टॉरण्ट्समध्ये काय काय आहे हे मेन्यूंमधून पाहिलं, पलंगाच्या डोक्याशी असलेल्या स्विचशी खेळ केला आणि मिनिबारमध्ये काय काय आहे ते पाहिलं.

"या जागेचे मालक माझे दोस्त आहेत", किको म्हणाली, "मी त्यांना एक मोठी रुम तयार करुन ठेवायला सांगीतली होती. हे लव्ह हॉटेल आहे खरं, पण त्याने विचित्र वाटून घे‌ऊ नकोस. तुला विचित्र वाटत नाहिये ना?"

"नाही, मुळीच नाही", कोमुरा म्हणाला

"स्टेशनच्या बाजूच्या एखाद्या प्रचंड महाग खुराड्यामध्ये तुला ठेवण्यापेक्षा इथे आणणं खूपच बरं असं वाटलं."

"बरंच केलंस", कोमुरा म्हणाला

"तू बाथ घेणार आहेस ना? मी टब भरुन ठेवलाय."

कोमुराने तिने सांगीतल्याबरहुकूम सगळं केलं. तो टब खूप म्हणजे खूपच मोठा होता. त्यात एकटाच पडून बाथ घेताना त्याला खूप विचित्र वाटत होतं. इथे येणारी कपल्स बहुदा एकत्रच बाथ घेत असावीत.

तो बाथरुममधून बाहेर आला तेव्हा किको ससाकी निघून गेली होती. त्याला आश्चर्य वाटलं. पण, शिमा‌ओ अजूनही तिथे होती. बी‌अर पीत टीव्ही पाहात होती.

"किको घरी गेली", शिमा‌ओ म्हणाली, "तिने तुला ती उद्या सकाळी परत ये‌ईल असा निरोप द्यायला सांगीतलाय आणि सॉरीही म्हटलंय. मी थोडावेळ इथे थांबले आणि बी‌अर प्यायले तर तुझी काही हरकत नाही ना?"

"नाही", कोमुरा म्हणाला

"नक्की काही हरकत नाही ना, म्हणजे तुला एकटं राहायचं असेल किंवा कोणी आजूबाजूला असाताना तुला रिलॅक्स होता येत नाही असं तर काही नाही ना?"

त्याची खरंच काहीच हरकत नाही असं कोमुराने पुन्हा एकदा सांगीतलं. त्याने बी‌अर पीत पीत टॉवेलने केस वाळवले, शिमा‌ओसोबत टीव्ही पाहिला. टीव्हीवर कोबेच्या भूकंपावरचा खास भाग सुरु होता. तीच तीच चित्रं पुन्हा पुन्हा येत राहिलीः कललेल्या इमारती, उखडलेले रस्ते, अश्रू गाळणा-या म्हाता-या स्त्रिया, गोंधळाचं वातावरण, नक्की कोणावर येतोय हे न समजणारा संताप. जाहिरात लागली तशी शिमा‌ओने रिमोट घे‌ऊन टीव्ही बंद केला.

"आपण बोलूयात का जरा", ती म्हणाली, "आपण इथे आहोत तोवर."

"चालेल", कोमुरा म्हणाला

"कशावर बोलायचं?"

"आपण कारमध्ये होतो तेव्हा तू आणि किको बि‌अरबद्दल काहीतरी म्हणालात, आठवतंय? तू म्हणालीस ती एक भन्नाट गोष्ट आहे"

"ओह, ती होय", ती मान डोलावत म्हणाली, "बि‌अर म्हणजे अस्वलाची गोष्ट"

"अच्छा, मला सांगणार का ती गोष्ट?"

"हो, का नाही?"

शिमा‌ओने रेफ्रोजिरेटरमधून फ्रेश बी‌अर आणली आणि दोघांचेही ग्लास भरले.

"थोडीशी ’तसली’ आहे, ती म्हणाली, तुझी हरकत नाही ना?"

"नाही", कोमुराने मान हलवली, "काहीच हरकत नाही"

"नाही, म्हणजे मला असं विचारायचं होतं की काही पुरुषांना बायकांनी अशा गोष्टी सांगीतलेल्या आवडत नाहीत, तुझं तस काही नाही नां?"

"नाही, माझं तसं काही नाही."

"ती गोष्ट माझ्याबाबतीतच घडलिये, त्यामुळे थोडं  विचित्र देखील वाटतंय"

"तुला चालत असेल तर मला ऐकायला आवडेल"

"मला चालेल", शिमा‌ओ म्हणाली, "जर तुला चालणार असेल तर.."

"मला चालणार आहे", कोमुरा म्हणाला

"ऐक मग. तीन वर्षांपूर्वी, म्हणजे माझं कॉलेज नुकताच सुरु झालं होतं तेव्हाची गोष्ट आहे. मी एका मुलाला डेट करत होते. तो माझ्याहून एका वर्षाने मोठा होता. मी ज्याच्यासोबत पहिला सेक्स केला तोच हा मुलगा. एके दिवशी आम्ही वरच्या बाजूच्या डोंगरांमध्ये हायकींगला गेलो होतो." शिमा‌ओने बी‌अरचा सिप घेतला. "मला वाटतं तेव्हा पानगळीचा मोसम होता आणि त्या डोंगरांमध्ये अस्वलांचा सुळसुळाट झाला होता. वर्षातला हा काळ म्हणजे अस्वलांचा खा‌उन सुस्तावण्याचा काळ असतो, त्यामुळे ते अन्नाच्या शोधात असतात आणि अतिशय धोकादायक बनतात. कधीकदी ते लोकांवरही हल्ला करतात. आम्ही हायकींगला गेलो त्याच्या तीन दिवस आधी त्यांनी एका हायकरला फाडून छिन्नविच्छिन्न केलेलं. त्यामुळे कोणीतरी आम्हाला सोबत घंटी न्यायला सांगीतली. आम्ही ती चालताना वाजवत जायचं होतं, जेणेकरुन आसपास माणसं आहे हे अस्वलांना कळेल. अस्वलं काही स्वतःहून माणसांवर हल्ला करत नाहीत. ते खरंतर शाकाहारी प्राणी आहेत, त्यामुळे त्यांना माणसांवर हल्ला करायचं खरं तर काहीच कारण नाही, पण, त्यांच्याच प्रदेशामध्ये त्यांच्यासमोर अचानक एखादा माणूस उगवतो, तेव्हा ती गडबडतात किंवा भडकतात, आणि प्रतिक्षिप्त क्रिया म्हणून त्याच्यावर हल्ला करतात. त्यामुळे आम्ही चालताना घंटी वाजवत राहायची होती, अस्वलांना टाळण्याकरिता, समजलं?"

"हो, समजलं."

"तर, आम्ही तेच केलं, आम्ही घंटी वाजवत चाललो होतो. चालत चालत आम्ही एके ठिकाणी आलो जिथे आमच्याशिवाय कोणीच नव्हतं. आणि अचानक त्याला.. ते करावंसं वाटलं. मलाही ती कल्पना आवडली, त्यामुळे मी म्हटलं ओके. मग आम्ही कोणाला दिसू नयेत म्हणून एका गर्द झुडूपाच्या मागे गेलो, जमिनीवर मोठं प्लॅस्टिक अंथरलं. पण मला अस्वलांची भीती वाटत होती. म्हणजे तूच विचार कर ना, की तुम्ही सेक्स करताना तुमच्या अस्वलाने पाठून हल्ला केला आणि तुम्हाला मारुन टाकलं तर काहीतरीच, नाही का? मला तसं मरायचं नव्हतं, तुला काय वाटतं?"

आपल्यालाही तसं मरण आलेलं आवडणार नाही याला कोमुराने पुष्टी दिली

"तर ते तिथे आम्ही तसे, एका हाताने घंटी वाजवणारे आणि सेक्स करणारे. आम्हाला ती घंटी सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत वाजवत राहायला लागली. टिंग-अ-लिंग! टिंग-अ-लिंग!"

"तुमच्यापैकी कोणी घंटी वाजवली?"

"आम्ही आळीपाळीने घंटी वाजवत राहिलो. माझा हात थकला की मी त्याच्याकडे द्यायचे आणि त्याचा हात थकला की तो माझ्याकडे. ते तसं सेक्स करताना पूर्णवेळ घंटी वाजवत राहाणं इतकं विचित्र होतं की काय सांगू! मला आजही सेक्स करताना ते आठवलं की फस्सकन हसूच येतं."

कोमुराला हसायला आलं.

शिमा‌ओ लहान मुलीसारखी टाळी वाजवत म्हणाली, "ओ, किती छान, तुला हसता येतंय तर.."

"अर्थातच", कोमुरा म्हणाला, पण खरंच, आपण इतक्यात हसलेलोच नाही हे त्याच्या लक्षात आलं. आपण शेवटचं कधी हसलो?

"मी पण बाथ घेतला तर तुझी हरकत नाही ना?" शिमा‌ओने विचारलं

"नाही", कोमुरा म्हणाला

ती आंघोळ करेपर्यंत कोमुरोने एका कर्कश्य आवाजाच्या कॉमेडियनचा व्हरायटी शो पाहिला. त्याला तो शो पाहाताना किंचीतही हसू आलं नाही, पण हा शोचा दोष मानावा की स्वतःचा हे त्याला सांगता ये‌ईना. तो बी‌अर प्यायला आणि मिनीबारमधून दाण्यांचं एक पॅकेट फोडलं. शिमा‌ओ बराच वेळ बाथमध्ये होती. शेवटी ती बाहेर आली तेव्हा तिच्या अंगावर टॉवेलशिवाय दुसरं काहीही नव्हतं. ती पलंगाच्या कडेला बसली. तिने अंगावरचा टॉवेल खाली टाकला आणि मांजरीसारखी चादरीत शिरुन कोमुराकडे पाहू लागली.

"तू तुझ्या बायकोसोबत शेवटचा केव्हा झोपलास?" तिने विचारलं

"मला वाटतं, डिसेंबर संपताना"

"आणि त्यानंतर काहीच नाही?"

"नाही, काहीच नाही."

"कोणासोबतही नाही?"

"नाही, कोणासोबतही नाही"

कोमुराने डोळे मिटून मान हलवली.

"मला काय वाटतंय सांगू?" शिमा‌ओ म्हणाली, "तू जरा सैल कर स्वतःला आणि थोडसं ला‌ईफ एन्जॉय करायला शिक. म्हणजे बघ नाः उद्या भूकंप हो‌ऊ शकेल, तुला एलियन्स किडनॅप करु शकतील, एखादं अस्वल तुला खा‌ऊन टाकू शकेल. उद्या काय होणारे हे कोणालाच माहित नसतं."

"खरंय, उद्या काय होणारे हे कोणालाच माहित नसतं", कोमुराने दुजोरा दिला

"म्हणूच डिंग अ लिंग!", शिमा‌ओने म्हटलं.

शिमा‌ओसोबत सेक्स करण्याचे अनेक प्रयत्न अयशस्वी ठरल्यानंतर कोमुराने तो नाद सोडला. त्याच्यासोबत या‌आधी असं कधीच झालं नव्हतं.

"तू तुझ्या बायकोबद्दल विचार करत असशील, म्हणून असं होत असेल", शिमा‌ओने म्हटलं.

"हो", कोमुरा म्हणाला, पण प्रत्यक्षात तो भूकंपाबद्दल विचार करत होता. एखाद्या स्ला‌ईड शोमध्ये दाखवावीत त्याप्रमाणे भूकंपाची ती चित्रं सटासट त्याच्या डोक्यात येत होती आणि नाहिशी होत होती. ते उखडलेले हायवे, ज्वाळा, धूर, सगळीकडे पडलेले ढिगारे, ती चित्रांची साखळी काही केल्या थांबेचना!

शिमोने तिचा कान त्याच्या उघड्या छातीवर लावला

"अशा होतं ब-याचदा", ती म्हणाली

"उंहुं."

"त्याने त्रास करुन घे‌ऊ नकोस."

"मी प्रयत्न करेन", कोमुरा म्हणाला

"पण पुरुष या गोष्टीने त्रास करुन घेतातच, तुम्ही कितीही सांगा त्यांना"

कोमुरा यावर काहीही बोलला नाही

शिमा‌ओने त्याच्या निप्पलशी खेळ करत विचारलं,

"तुझ्या बायकोने चिठ्ठी लिहून ठेवलेली, असं तू म्हणालास नाही का?"

"हो"

"काय लिहिलं होतं त्यात?"

"त्यात लिहिलं होतं की, माझ्यासोबत राहाणं म्हणजे हवेच्या एखाद्या तुकड्यासोबत राहाणं आहे"

"हवेच्या एखाद्या तुकड्यासोबत?" शिमा‌ओने डोकं उचलून कोमुराकडे पाहिलं, "म्हणजे काय?"

"म्हणजे, माझ्या‌आत काहीसुद्धा नाही असं असेल"

"आणि ते खरंय?"

"असू शकेल", कोमुरा म्हणाला, "पण मला खात्री नाही. माझ्यामध्ये काहीही नाही असं असू शकेल, पण मग, माझ्यामध्ये ते जे काहीतरी असायला हवं होतं ते काय असतं?"

"हो, खरंच की, ते काहीतरी काय असावं? माझ्या आ‌ईला ना, सॅल्मन स्किन प्रचंड आवडायची. ती सॅल्मन स्किनसाठी इतकी पागल होती की तिला सॅल्मनमध्ये स्किनशिवाय दुसरं काहीही असू नये असं वाटायचं. तिची केस पाहिली की आत काहीच नसणं इतकं काही वा‌ईट नसावं असं वाटतं, तुला काय वाटतं?"

फक्त स्किनने बनलेला सॅल्मन कसा असेल याची कोमुरा कल्पना करुन पाहात होता. चला एक वेळ मानूयात की अशी काहीतरी गोष्ट असेल, पण सॅल्मन फक्त स्किनचा बनलेला असेल तर स्किनही काहीतरी आतलीच गोष्ट असू शकेल, नाही का? कोमुराने एक खोल श्वास घेतला, त्यासरशी त्याच्या छातीवरचं शिमा‌ओचं डोकं सावकाश वरखाली झालं.

"बाकी काही असो, पण मला एक गोष्ट नक्की सांगता ये‌ईल..", शिमा‌ओ म्हणाली, "म्हणजे मला माहित नाही की तुझ्या आत काहीतरी आहे किंवा नाही, पण तू एक मस्त माणूस आहेस. तुला समजून घेणा-या आणि तुझ्या प्रेमात पडणा-या अनेक स्त्रिया जगात असतील."

"त्यात तेही होतं."

"कशात? तुझ्या बायकोच्या चिठ्ठीमध्ये?"

"अंहं"

"बरीच आहे म्हणायची तुझी बायको", शिमा‌ओ म्हणाली. तिचं ते इयरींग त्याच्या छातीला घासलं.

"आता आपण या विषयावर आहोतच तर", कोमुरा म्हणालं, "मी जो बॉक्स घे‌ऊन आलो होतो त्यातलं ते काहीतरी काय असेल?"

"तुला ही गोष्ट छळतेय?"

"नाही, आतापर्यंत तरी छळत नव्हती, पण मला माहित नाही का ते, पण आता छळायला लागलिये"

"कधीपासून?"

"आत्तापासून"

"अचानक?"

"हो, मी विचार करायला सुरुवात केली आणि अचानकच"

"आता अचानकच तुला ती गोष्ट का छळायला लागलीये हे मला समजत नाहिये"

एक मिनीटभर छताकडे टक लावून पडलेला कोमुरा म्हणाला, "मलाही".

मग ती दोघं बाहेर सुसाटलेल्या वा-याचं घोंघावणं ऐकत बसली. तो वारा कोमुराला अज्ञात असलेल्या प्रदेशातून येत होता आणि तो असलेल्या जागेवरुन त्याला अज्ञात असलेल्या कुठल्यातरी दुस-या प्रदेशाकडे जात होता.

"मी सांगू तुला असं का वाटतंय ते?" शिमा‌ओ ऐकू ये‌ईल न ये‌ईल अशा आवाजात कुजबुजली. "कारण, त्या बॉक्समध्ये तुझ्या आतलं ते काहीतरी होतं. तू तो बॉक्स इथे घे‌ऊन आलास तेव्हा तुला ते माहित नव्हतं आणि तू तो बॉक्स तुझ्या हाताने किकोला दिलास, आता ते तुझ्या आतलं काहीतरी तुला कधीच परत मिळणार नाही."

कोमुरा मॅट्रेसवर उठून बसला आणि त्याने त्याच्या बाजूच्या बा‌ईकडे पाहिलं. नकटं नाक, कानाच्या पाळीवरचे तीळ. त्या रुमच्या शांततेमध्ये त्याच्या ह्रदयाची धाडधाड खूपच जोरात ऐकायला होत होती. तो तिच्या दिशेने झुकला तशी त्याची हाडं कराकरा वाजली. एक सेकंद कोमुराला वाटलं की आपण काहीतरी भयंकर करुन बसणार आहोत.

"मी मस्करी करत होते", तिने कोमुराच्या चेह-यावरचे भाव पाहून म्हटलं, "मी माझ्या डोक्यात जे आलं ते सांगीतलं. मी असा जोक करायला नको होता, आयॅम सॉरी, प्लीज हे पर्सनली घे‌ऊ नकोस. मला तुला दुखवायचा अजिबात हेतू नव्हता."

कोमुराने महत्प्रयासाने स्वतःला शांत केलं आणि पुन्हा उशीवर डोकं ठेवून पहुडला. त्याने डोळे मिटून घेतले आणि खोलखोल श्वास घेतला. तो भलामोठा पलंग त्याच्या सभोवताली एखाद्या काळ्याशार समुद्रासारखा पसरला होता. त्याचं ह्रदय अजून धडधडत होतं.

"आतातरी आपण खूप लांब निघून आलोय असं वाटतंय का?" शिमा‌ओने विचारलं.

"हं, आता मला वाटतंय खरं, की, मी खरंच खूप लांब निघून आलोय." कोमुराने अगदी प्रामाणिकपणे उत्तर दिलं.
शिमा‌ओची बोटं कोमुराच्या छातीवर एक डिझा‌ईन गिरवत होती, एखादा जादु‌ई मंत्र टाकल्यासारखी..

"पण अगदी खरंखरं सांगू का", ती म्हणाली, "तू आताशी कुठे सुरुवात केली आहेस."

--

पुस्तकः आफ्टर द क्वेक
हारुकी मुराकामी
अनुवादः श्रद्धा भोवड

(ही कथा १९९५मध्ये कोबे, जपान येथे झालेल्या ७.३ रिश्टर स्केलच्या महाप्रचंड भूकंपानंतर लिहिली गेली होती. त्यानंतर तिला ’द न्यूयॉर्कर’च्या १९ मार्च, २००१च्या आवृत्तीत प्रसिद्धी देण्यात आली. आता ही कथा हारुकी मुराकामी याच्या ’आफ्टर द क्वेक’ या कथासंग्रहाचा एक भाग आहे.)

वेन्डी मोठी झालिये (का?)..

एकेदिवशी वेन्डी बागेत खेळत असताना तिला एक सुंदर, पिवळं, नाजूक फुल दिसतं. ती ते फुल खुडून घेते आणि नाचत नाचत आपल्या आ‌ईकडे जाते. आ‌ईला ते आपलं नाचरं मूल इतकं आवडतं की तिच्या डोळ्यात टचकन पाणी येतं आणि ती वेन्डीला म्हणते, "तू कायम अशीच का राहात नाहीस बाळा?" बस्स! वेन्डीची आ‌ई वेन्डीशी इतकंच बोलते आणि वेन्डीला कळतं की- आपण कायम असे राहणार नाही आहोत. आपण मोठे होणार आहोत!

"आता तू लहान नाही राहिलीस!" सध्या आ‌ई सारखी सारखी टोच-या शब्दांमध्ये आठवण करुन देतेय तशी आठवण कोणी न करुन देता, आपण चांगले मोठे झालेलो आहोत हे आपलंच आपल्याला कधी समजतं? हे कळून घेताना वेन्डीला आलेलं फ्रस्ट्रेशन गेली कित्येक वर्षं छान नासून, आंबून त्याचं दही झालं आहे आणि ते स्वतःच्या डोक्यात घालून तिने ’दिमाग का दही’ नावाचा प्रकार करून घेतलाय. अतिशय घट्ट बसणारे लेगिंग्ज पायात वरवर सरकतात आणि ते पायांमध्ये गोळा हो‌ईपर्यंत त्याचं तसं प्रकरण झालंय याचा आपल्याला पत्ता देखील लागत नाही, तशीच ती वर्षं सरलियेत. मग वेन्डीला वाटतं, इतक्या वर्षांमध्ये मी मोठी झाले का? झाले तर ते मला कळलं का? की ते कळूनही न कळल्यासारखं झालं?

वेन्डीची उंची काही इंचांनी वाढलिये, तिचे केस लांब झालेले आहेत, तिला आता तीन भाषा लिहीता-बोलता येतात, पिझ्झा-पास्ता करता येतो, डाळ-भाताचा कुकर लावता येतो, आठवडाभर प्रचंड काम केल्यानंतर ती तापाने आजारी पडलीच तर हा डॉक्टरकडे जावं लागेल असा ताप आहे, की सलग 18 तास झोप घतली की जाणारा ताप आहे? हे  चटदिशी सहज कळायला लागलंय तर ती मोठी झालिये असं म्हणता ये‌ईल का?

म्हणजे वानगीदाखल पाहा,

परवा वेन्डीला एका नव्या मैत्रिणीला भेटायला जायचं होतं. मैत्रिणीने विचारलं कधी भेटायचं? वेन्डीने म्हटलं शनिवार. शनिवार का तर वेन्डीचा ट्रेनचा पास त्यादिवशी संपत होता आणि त्यानंतर आठवडाभर तरी पास काढायची गरज नव्हती. मैत्रिणीला शनिवारी जमत नव्हतं आणि वेन्डीला रविवारकरता पास काढायचा कंटाळा आला होता. मग वेन्डी मैत्रिणीला भेटायला गेलीच नाही. मग वेन्डी विचार करते की, असं कोणाला भेटणं, न भेटणं ट्रेनच्या पास संपण्यावर, सकाळी पेपर वेळेवर येण्या- न येण्यावर अवलंबून राहायला लागलं की आपण मोठे (आणि जून) झालेलो असतो का? रेल्वेचा पास संपणं, एकही कुर्ता इस्त्री केलेला नसणं, वजन वाढून गाल वर आलेले असणं या गोष्टींवर आपले क्रांतिकारी निर्णय अवलंबून राहायला लागतात तेव्हा आपण मोठे झालेलो असतो का?

वेन्डीचा तिसावा बड्डे काही महिन्यांवर आला असताना तिला, "तू 12 वर्षांचा अनुभव असलेली 18 वर्षांची मुलगी आहेस"... "30 वर्षांचे होण्याबद्दलची चांगली गोष्ट म्हणजे तुम्ही 40 वर्षांचे झालेले नसता" असे वेचक कोट्स वारंवार वाचायचा नाद लागला होता, तेव्हा तिने आपण मोठे झालो असं वाटून घ्यायला हवं होतं का? ती 23 वर्षांची असताना तिचा 30 वर्षांचा मित्र जी वाह्यात बडबड करायचा असं वाटायचं, त्या बडबडीचा अर्थ आता कुठे (म्हणजे ती 30 आणि तो 37 वर्षांचा असताना! इट्स मॅथ्स पीपल..मॅथ्स!) कळायला लागलाय अशी जाणीव तिला अचानकच झाली, किमान तेव्हातरी?

ती 12 वर्षांचा अनुभव असलेली 18 वर्षांची मुलगी जरी असली तरी, तिच्या शरीराने इतक्यातच हार मानायला सुरुवात केलेली आहे. आता किमान मेंदूला तरी गंज लागू नये म्हणून वेन्डीने अचानकच सुडोकू, हँगमॅन सोडवायचं वेड लावून घेतलं आहे. एकप्रकारचा थकवा शरीरात साचायला लागतो, तो तिला शिश्याच्या जड गोळ्यासारखा सतत छातीत जाणवायला लागलाय. खुर्चीत काम करायला बसलं की त्यातून उठायला काहीतरी सबळ कारण असल्याशिवाय उठणं नको वाटायला लागलंय, कँडी क्रश सागा खेळताना वेन्डीला अचानक जीवनातली शाश्वत सत्यं कळायला लागलियेत असं वाटतंय. (कशी? ते विचारायचं नाही) टेल मी पीपल, वेन्डी मोठी झालिये का? की फक्त म्हातारी झालिये? म्हातारं होण्यात मोठं होणं (होपफुली!) अध्याह्रत असतं का?

कधीकधी असं होतं की वेन्डीला एखाद्या व्यक्तीची हकनाक काळजी करायची असते, भडकून-संतापून खूप काही बोलायचं असतं, चार गोष्टी समजून सांगायच्या असतात.. पण तिला ते करता येत नाही. थकून-थकून जायला होतं. तेच तेच पुन्हा पुन्हा बोलायचं, न थकता शांतपणे उत्तरं द्यायची, भांडणं-पॅच-अप हे सगळं करण्यातला तिचा पंचविशी-सव्वीशीमधला स्टॅमिना कुठल्या कुठे गेलाय. ती दारं केव्हाची बंद झालीयेत, आपण फार पुढे निघून आलो आहोत आणि तिथं पुन्हा एकवार परतणं आपल्याला शक्य नाही, शक्य नाही पेक्षा आपल्याला तिथं परतायचं नाही. परतलो तर इथवर येण्याला, त्या भोगाला काही अर्थच उरत नाही, याची एपिपनी तिला कित्येकदा हो‌ऊन चुकलिये. मग वेन्डीला कळत कसं नाही की, ओ बॉय, दिस शिप हॅझ सेल्ड! आपण मोठे झालो आहोत. तिने ते कळून घ्यायला हवं, नाही का? वेडी पोरगी कुठली!

वेन्डी ज्या मित्राशी बिनधास्त सगळं बोलते, तो मित्र रेस्टॉरण्टच्या पाय-या उतरताना तिला पाठून न्याहाळत असतो आणि वेन्डी पाठी वळून त्याच्याकडे पाहाते, तेव्हा त्याची नजर गढूळलेली दिसते. तेव्हा वेन्डीचा तो मित्र, नुसता मित्र राहात नाही. तो पुरूष मित्र बनतो.. आणि ती- एक बा‌ई! वेन्डीलेखी ते नातं देखील तेव्हाच बदलतं.  काही परिमाणं आपल्या मनात नसताना, लावायची नसताना आपो‌आप जोडली जातात तसंच वेन्डीचं होतं. तिला खूप वा‌ईट वाटतं. त्या भावनेत काही वा‌ईट असतं असं नाही, पण त्या नात्यात पूर्वी असलेली सहजता, कोवळीक करपते. त्यात एक रोकडा नागवेपणा येतो, तू-मी, मी-तू हे खेळ वाढतात. ते पचवून पुढे जाणं, काहीच न पाहिल्यासारखं, जाणवल्यासारखं वागत राहणं हे खूप खोटं असतं. ते वेन्डीला जमत नाही आणि ते कायम पायात मोडलेल्या सूक्ष्म काट्यासारखं तिच्या मनात सलत राहतं, ठुसठुसत राहातं..या गोष्टींनी वेन्डीला मनाविरुद्ध मोठं व्हायला भाग पाडलं असेल का?  पाडलंय का?

मुलींच्या स्वच्छतागृहांच्या दारांवर, भिंतीवर चितारलेली, आठवी-नववीतल्या वयात मनात एक दातेरी, थंडगार  भीती निर्माण करणारी चित्रं, वर्गातल्या बेन्चवर कर्कटकने काढलेली, मेंदूवर कायमचे काच निर्माण करणारी शेलक्या शब्दातली वर्णनं, तिच्या ह्याच्यात, तिच्या त्याच्यात, ती हे, ती ते, बसमधले धक्के, बाजूने जाताना कानात कुजबलेली वखवख हे पाहात-ऐकत आपण कधीच मोठे झालेलो असतो असं वेन्डीने कधीतरी तिच्या मैत्रिणीला सांगितल्याचं तिला खूप लख्ख आठवतंय. ती मैत्रिणीला सांगत होती ते मोठं होणं नेसेसरीली वर ऊहापोह चाललाय त्या मोठं होण्यासारखं असतं का? नसेल तर ते कशात मोडतं? आपण कोणत्या समाजात जन्माला यावं याचा चॉ‌ईस वेन्डीकडे नसल्याने वय वाढत जाताना काही गोष्टी तिला अपरिहार्यपणे झेलाव्या लागल्या आणि त्यासाठी मुर्दाड व्हायला लागलं, त्या गोष्टींमध्ये?

आता ती चित्रं भिंतीवर चितारलेली पाहिली की वेन्डीला तिच्या न झालेल्या, होणा-या मुलीची सय येते. तिला हे पाहून कसे वाटेल, ती त्याचा कसा विचार करेल? मला विचारेल तर बरं; पण,  इतर कोणाला विचारेल तर ते तिला कसं आणि काय काय सांगतील? ती देखील माझ्यासारखा दिवसेंदिवस विचार करत बसेल का? हे असलं काहीतरी लिहून ठेवणा-यांना भूतकाळात जा‌ऊन ठार मारावंसं वेन्डीला वाटायला लागतं. असं वाटणं मोठं होण्यातून आलेलं असतं का?

मेबी असं असेल की, या सर्व दुखण्यातून, पडझडीतून, तुटा-तुटीतून, ओढा-ओढीतू तगून राहण्याचं बळ वेन्डीला सापडेल तेव्हा ती मोठी झालेली असेल. तर मग, आताचा सिनारियो नक्की कसा आहे?

वेन्डीला पार्मिसान ब्रेड कसा भाजायचा हे शिकायचंय पण, आतापर्यंत सात बॅटर फुकट गेलियेत. महिन्यांमागून महिने पार्मिसानच्या न-होण्यात चाललेले असताना अचानक वेन्डीला भराभर सरणा-या वयाची जाणीव होतेय. बड्डे कालच झाला मग, तो पुन्हा एकदा पुढच्या महिन्यावर कसा आला? असे हताश करणारे प्रश्न तिला वारंवार पडायला लागलेत. मग वेन्डी काय करते? ज्युलिया चा‌ईल्डने 32व्या वर्षी कुकींगला सुरूवात केली हे ती स्वतःला बजावून सांगते आणि पुन्हा एकदा.. ’तेरा ना-होना, जाने, क्यों होना ही है’ असं आळवत पार्मिसानची मनधरणी करायला सुरुवात करते. (आणि हे करताना ज्युलियाला पॉलसारखा सोन्यासारखा नवरा होता आणि आपल्याला साधा बॉयफ्रेण्ड देखील नाही हे विसरायचं भान ठेवते, नाहीतर या ड्रीलला काही अर्थ उरणार नाही हे तिला पक्कं माहित आहे)

हल्ली वेन्डीला मित्रांशी बोलताना समोर परदेशी भाषेतला चित्रपट लागल्यासारखा वाटतो, ज्याला ती स्वतःचीच सबटायटल्स टाकून समजून घेत असते. तिला कधीतरी अचानकच आपल्या ओळखीतल्या सिंगल पुरूषांची लिस्ट आखूड आखूड होत चाललिये असा साक्षात्कार होतो आणि त्यातूनही, एखादा नवा इंटरेस्टींग मुलगा भेटलाच तर वेन्डीला महिरुन जाण्या‌ऐवजी पुढे वाढून ठेवलेल्या शक्यतांच्या पसा-याने थकून जायला होतं.

पण, कधीकधी वेन्डीला अचानकच साक्षात्कार होतो की, आपण काही मोठे आणि शहाणे झालेलो नाहीत. खरंतर आपण आहोत तसेच राहिलेलो आहोत, फक्त आपल्या आयुष्यात येणारी लोकं अधिक तरूण आणि मॅड आहेत. मग ती तरुण आणि मॅड लोकं वेन्डीला सल्ले वगैरे विचारतात, त्यावर वेन्डी प्रचंड कंटाळून त्यांना रोखठोक, जे तोंडाला ये‌ईल ते सांगते आणि ते त्यांना पटतंही. मग दोन-तीन आठवड्यांनतर ते वेन्डीला "थँक यू"चा फोन करतात, पत्रं लिहितात, तेव्हा, वेन्डीला फारच कूल वाटतं. मग तिला वाटतं की, हे जर मोठं होणं असेल तर ते काही इतकं वा‌ईट नाही. खूपशा गोष्टी सोप्या हो‌ऊन गेल्यात आपल्या.

हे आपल्याला कळलंय असं वेन्डीला वाटणं हा वेन्डीचा भ्रम आहे का? वेल, दाग अच्छे असतील तर भ्रमही चांगलेच असावेत. मोठं होणं म्हणजे काही भ्रम दूर होणं, जेणेकरून आपल्याला नवीन भ्रम करून घेता यावेत, नाही का?

पाच फूट तीन इंची वेन्डीच्या इवल्याशा जगात इतकी उलथापालथ सुरू आहे याचा जगाला पत्ताही नसेल.

जगात रोज लाखो लोक मोठी होत असतील, नाही का?

’इन्टेलिजण्ट’ गोष्टी- गोष्ट ६

- श्रद्धा?

-  हं?

- अॅप्पल कापतेयेस का?

- हो

- मग माझ्या अॅप्पलची साल काढू नकोस.

श्रद्धाने चमकून मागे वळून पाहिलं. अनू-मनू नाश्ता करत बसल्या होत्या. अनूच्या तोंडात अजून पोह्याचा बकाणा होता त्यामुळे ती बोलणं शक्यच नव्हतं. तोंडात घास असताना बोलली असती तर बाबाचे फटके बसले असते. मग कोण बोललं हे? मनू? सालीचा एक मिलिमीटर भाग जरी खाण्यात आला तरी तो घसा खरवडून खरवडून ओकून टाकणारी मनू ? बापरे..

- श्रद्धा

- अं?

- काय झालं?

- नाही, काही नाही.

- अनूच्या अॅप्पलची पण साल काढू नकोस. आपण आता सालीसकट अॅप्पल खा‌ऊ शकतो किन‌ई अनू?

अनू जोरजोरात मान हलवून अनुमोदन दिलं आणि महत्प्रयासाने तोंडातला घास गिळून श्रद्धाकडे तर्जनी रोखून म्हटलं, ’अॅन अॅप्पल विथ अ पील, यू वोण्ट फॉल इल"

श्रद्धाने सुस्कारा सोडून हातात घेतलेला पीलर पुन्हा ड्रॉवरमध्ये ठेवला तेवढ्यात..

- श्रद्धा

- ओssss

- आज तुझी ती पालकची भाजी करशील का?

श्रद्धाने मागे वळून मनूकडे पाहिलं तेव्हा तिचे डोळे ते जुन्या कार्टून्समध्ये दाखवायचे तसे स्प्रिंग अॅक्शनने खोबण्यांमधून बाहेर ये‌ऊन बाहेर सांडायचे काय ते बाकी होते. पालकचा बॉटल ग्रीन रंग सोडून बाकी काहीही न आवडणारी आणि तिच्या बाबाने पालकच्या भाजीला ’तुझा तो भाजी नावाचा हिरव्या रंगाचा चिखल’ म्हटलं की लोळलोळून हसणारी मनू स्वतःहून पालकची भाजी मागतेय. काय गौडबंगाल काय आहे? श्रद्धाचा मेंदू ’मनू’ नावाच्या कप्प्यामधील सगळा डेटा संगतवार लावून आजच्या या औट ऑफ द वे वागण्याचं कारण शोधण्यासाठी धावाधाव करत होता. आणि बिंगो! ओहोके!

- मनू?

- हं?

- तू सालीची शंभर अॅप्पल खा किंवा पातेलंभरुन पालकची भाजी खा. आज आपण डॉक्टरकडे जायचं म्हणजे जायचंच आहे.

तर, अनू-मनू आणि श्रद्धाची सकाळ सालीचं अॅप्पल आणि भाजी नावाचा हिरव्या रंगाचा चिखल अशा मायक्रोबायोटिक मेन्यूचा बेत आखत सुरु झाली.

---

तर झालं असं होतं की हल्ली मनूला नीटसं दिसायचं नाही. आजकाल तिचं डोळेही जास्तच मिचकायला लागले होते. दूरच्या एखाद्या गोष्टीकडे फार काळ पाहिलं की तिच्या डोळ्यांमधून पाण्याच्या धारा लागायच्या. बरं..ही मुलं टीव्ही देखील जास्त बघत नाहीत, मग कारण काय असावं? म्हणून मनूला डोळे तपासायला डोळ्यांच्या डॉक्टरकडे न्यायचं ठरलं होतं. पोरवाल डॉक्टर निरुचे लहानपणीपासूनचे डॉक्टर आणि ते अंकल स्क्रूजसारखे दिसायचे त्यामुळे पोराटोरांमध्ये प्रचंड लोकप्रिय होते. त्यामुळे मनूलाही तिथेच न्यायचं ठरलं.

----

- हेलो

- निरामय?

- हं बोल. काय झालं?

- अरे, डॉ. पोरवालांकडे आले होते मनूचे डोळे तपासायला.

- मनूने फार त्रास दिला का?

- नाही. तुला तर माहितंच आहे की तिथे काय फुगे, चॉकलेटं, बरीच लालूच असते डोळे तपासायला बसण्या‌आधी. आणि पुन्हा डोळे तपासताना एका डोळ्यावर आय पॅच लावून पायरेट्स ऑफ कॅरेबियनच चालला होता तिथं.

- अनू होती का तिथं? ती घसा खरवडल्यासारखं "आय मेटी" बोलली का? तुला सांगतो ना, अनू...

- निरामय?

- अं?

- मी त्यासाठी नाही फोन केला.

- ओके ओके. सॉरी. बोल.

- मनूला चष्मा लावायला लागणारेय म्हणतात.

-  ..

- निरु? हेलो?

- कायमचा?

- नाही, ते पाहू म्हणतात.  सध्या तरी दोन-तीन वर्ष लावून पाहू म्हणतात. बघूयात काय सुधारणा होते म्हणून.

-(पलीकडून सुस्कारा)

- मायोपिया आहे म्हणे. आ‌ई-बापाला असेल तर मुलांना होण्याची शक्यता 75 टक्के असते असं म्हणतात. तिच्या अति-वाचनाचा काही संबंध नाही असंही म्हणाले. विनयालाही बराच होता ना नंबर? मला वाटतं तुझ्यापेक्षाही जास्त होता.

- हो.

- आता काय करायचं? हे माझ्याच्याने होणार नाही निरु, आधीच सांगून ठेवते. मनूची समजूत काढायची जबाबदारी तुझी. ती क्लिनिकमध्ये पण यायला तयार नव्हती, मी धाक घालून आणलं होतं.

- आजचा दिवस धकव ना, मी उद्या येतोच आहे.

- तुला आज नाही का येता येणार? आता मी त्यांना घे‌ऊन चष्म्याच्या दुकानात जाणार आहे सुर्वेंशी बोलायला, तिथे आणखी काय वाढून ठेवलंय काय माहित?

- सॉरी अगं. खरंच नाही जमणार, नाहीतर आलो नसतो का? आजचा दिवस तिची कशीतरी समजूत काढ, उद्या मी पाहातो काय करायचं ते.

- बरं.

- गुड, अनू-मनू आहेत का तिथे?

- नाही. मी त्यांना आ‌ईस्क्रीम खायला बसवलंय आणि बाहेर ये‌ऊन बोलतेय.

- ओके ओके. मी नंतर बोलेन त्यांच्याशी.

---

श्रद्धा एकेका हातामध्ये अनू-मनूला धरुन सुर्वेंच्या चष्माघराच्या दिशेने वळली. चष्माघर जसजसं जवळ यायला लागलं तसतशी मनूची पावलं रेंगाळायला लागली. दुकानात जायला पायरीवर पाय ठेवला तसा मनूने रडायला सुरुवात केली

- मला ना‌ई जायचं

- मनू, फक्त आत जा‌ऊन यायचंय

- मग तू जा

- मी एकटी जा‌ऊन काय करु आत..

- मला चष्मा ना‌ई घालायचा..

- मनू, आपण घरी जा‌ऊन नीट बोलू, आता इथे तमाशा नकोय

- नै, मी ना‌ई येणार

- मनू, वेडेपणा नकोय. आत चल.

श्रद्धाच्या आवाजाची पट्टी जराशी चढली तशी मनूने रस्त्यावर फताककन् बसकण मारली आणि ’मला ना‌ई जायचं’ करत रस्त्यावर लोळण घेतली. मनूचा अवतार पाहून चकीत झालेल्या अनूनेही मग ओठ पुढे काढून मुसमुसायला सुरुवात केली. भर रस्त्यावर हा प्रकार सुरु झालेला पाहून श्रद्धाचा एकदम बर्फच झाला! येणारेजाणारे त्यांच्याकडे कुतूहलाने, सहानुभूतीने पाहात होते. त्यानंतर श्रद्धा कधी भानावर आली, तिने अनू-मनूला धरुन घरी कसं आणलं तिचं तिलाच ठा‌ऊक! घरी ये‌ऊन तिने पहिली गोष्ट केली ती म्हणजे आपल्या खोलीत जा‌ऊन निरुला कॉल लावला. त्याच्या व्हॉ‌ईस मेलवर प्रचंड आरडा‌ओरडा करुन स्वतःला शांत केलं आणि मग बाहेर ये‌ऊन मनूला म्हटलं,

- चला मनस्विनीबा‌ई, आपली खुर्ची घ्या.

खुर्ची घ्या म्हटल्यानंतर मनूला पुन्हा एकदा रडण्याचा उमाळा आला, अनू खोलीच्या दारामागे लपली.

- मनस्विनी, खुर्ची घे‌ऊन खोलीत ये, अनू बाहेर खेळत बस जा, नाहीतर मोहनिशकडे जा‌ऊन ये.

अनू नाखुषीनेच बाहेर गेली. श्रद्धाचा एकंदर अवतार आणि सूर पाहून मनू खुर्ची घे‌ऊन आत आली.

- खुर्ची ठेव तिथं आणि भिंतीकडे तोंड करुन बस.

बरहुकूम हालचाली झाल्या. श्रद्धा मनूच्या समोर ये‌ऊन बसली

- मनू इथे वर माझ्याकडे बघ आणि मला सांग घराच्या बाहेर, रस्त्यावर असं रडणं बरोबर की चूक?

- -----

- बरोबर की चूक?

(छोटुशा आवाजातलं चूक ऐकू येतं)

- आपल्या घरात रडून आपल्याला हवं ते करुन घेता येतं का?

- नाही.

-  तुला नको असलेली गोष्ट आतापर्यंत तुला एकदातरी करायला लावली आहे का?

- नाही

- मी हे सगळं बाबाला सांगणार आहे, कळतंय तुला?

- हो.

- गुड, आता पाच मिनीटं अशीच बस आणि आपण कसं वागलो याचा विचार कर.

मनूला ’थिकींग चे‌अर’वर सोडून श्रद्धा बाहेर आली तेव्हा तिच्या अंगाला घामाच्या धारा लागल्या होत्या. पोरींना शिक्षा करताना एका अर्थाने आपण आपल्यालाच शिक्षा करुन घेतो आहोत असं तिला वाटायचं आणि आजचा दिवसही अपवाद नव्हता. पुढची पाच मिनीटं ती हरवल्यासारखी घरात हेतूशून्य फिरत असताना अनूची हाक आली.

- श्रद्धा?

- हं, बोल अनू. काय खायला हवंय का?

- नाही.

- मग?

- श्रद्धा, मनूला चष्मा लागणार?

- हो.

- भिंगाचा?

- ते माहित नाही, पण नाही बहुतेक.

- मग तिला ट्रेनने जाताना विकलांगमधून प्रवास करायला लागेल?

श्रद्धा चमकली. आता हे काय नवीन?

- अनू, ही साफ चुकीची माहिती आहे, हे तुला कोणी सांगीतलं?

- परेश सांगत होता.

- परेशला चष्मा आहे?

- नाही

- मग?

- त्याने कुठूनतरी ऐकलं.

- मनूही होती तिथं?

- हो. होती नं.

- तरीच. अनू एक साधा विचार कर, बाबाला चष्मा आहे, हो नं? तो पण किती जाडा चष्मा! मग तो विकलांगमधून प्रवास करतो का?

अनूचा चेहरा उजळला, "हैला बरोबरे." पण लगेचच झाकोळला.

- पण बाबा किती मोठा आहे आणि मनू किती छोटी. इतक्या छोटेपणी चष्मा लागला म्हणजे वा‌ईट नं?

- अनू, चांगलं वा‌ईट असं काही नसतं. ते आपलं आपण ठरवायचं असतं. आणि बाबालाही खूप लहानपणीच चष्मा लागलेला.

यावर अनू मान डोलवत निघून गेली.
श्रद्धासमोर त्यानंतर करायच्या कित्येक गोष्टी पडल्या होत्या पण आजची पहिली प्रायोरिटी- केराच्या डब्यात गेलेला दिवस पुन्हा एकदा हसता-खेळता करणे आणि,
अनू-मनूला खूष करायला काय, आमरसाच्या दोन गच्च भरलेल्या वाट्या पण पुरायच्या.


---


- मनू?

- ओsss

- बाबाचा फोनेय.

- आले

बाबाचा फोन म्हटल्यावर वीजेच्या वेगाने धावत येणारी मनू अचानक कच्चकन ब्रेक लागल्यासारखी थांबली.

- तू सांगीतलंस त्याला? तो ओरडणारे मला?

- नाही बुवा. मी तरी अजून काही नाही सांगीतलं. त्याला तुझी आठवण आली म्हणून त्याने फोन केला

- आणि माझी? बाबाचा फोन ऐकून धावत आलेल्या अनूने फुरंगटून विचारलं. श्रद्धाने डोळे वटारुन मनूच्या दिशेने सूचक पाहिलं तेव्हा अनूला काय समजायचं ते समजलं आणि तिने थंब्स अप दिला. मनूने फोन घेतला.

- हेलो

- ए मनुभाय, कैसा हाय?

- हुंहुंहुं..अच्छा हाय. तू कधी येणार?

- उद्या.  मला ठेवला का आमरस का सगळा मटकावला हावरटांनी?

- सगळा खाल्ला. हीहीही

- मग? आज बाजारात सुर्वेकाकांच्या दुकानासमोर काय झालं?

मनू एकदम टेन्स आणि श्रद्धाकडे एक दुखरा कटाक्ष.
ए बा‌ई, मी नाही सांगीतलं. दुकानासमोरचा तुझा परफॉर्मन्स पाहून सुर्वे काकांनी फोन केलेला त्याला.- श्रद्धा

- जा‌ऊ दे, मनूडी, होता है. असं पुन्हा हो‌ऊ दे‌ऊ नको. पण तू माझीच मुलगी शोभतेस बरं का. मला पण चष्मा लागलेला तेव्हा मी पण असाच रडलो होतो चष्म्याच्या दुकानात जाताना आणि तुझ्या आजोबांनी मला बदडलेलं कितीतरी मस्त! सांगीतलं का श्रद्धाने तुला?

- नाही. ती रागावलेली माझ्यावर

- उगाच रागावली का ती?

- नाही

- बरं, आजोबांनी मला मारलं तसं मी तुला मारेन असं वाटतं का तुला?

- नाही
(निरुने मनातल्या मनात थँक गॉड म्हटलं असणार हे श्रद्धाला सोफ्यावर पडल्या पडल्या कळलं)

-झालं तर मग, ची‌अर अप! मी तुला एक मस्त गोष्ट सांगतो. फोन स्पीकरवर ठेव आणि अनूलाही बोलाव. आज आपण श्रद्धाला गोष्टी सांगण्यातू सुट्टी दे‌ऊयात.

कर्माची सुट्टी! असं मनातल्या मनात म्हणत श्रद्धा पुस्तक घे‌ऊन तिथेच कोचावर पसरली पण मोठेपणीचा निरु लहाणपणीचा निरु सांगायचा तशाच गोष्टी सांगतो का हे जाणून घ्यायची उत्सुकता अनिवार असल्याने कान स्पीकरकडे लागले होते.

- तर, एका राज्याची एक राजकन्या असते. ती राज्यातल्या सर्वांची लाडकी असते. तिला एखादी गोष्ट करता येत नाही असं काहीच नसतं. तिला चित्रं काढता येतात. तिचं हस्ताक्षर सुंदर असतं. तिची सर्व शास्त्र-पुराणं पाठ असतात. ती मोठ्यांचा आदर करते, पण आपली मतं स्पष्ट बोलूनही दाखवते. मोठी हो‌ऊन ती एक कर्तबगार राणी होणार याबद्दल कोणाच्याच मनात संशय नसतो.
तिला प्रत्येक गोष्टीत सौंदर्य दिसायचं. तिच्या लेखी असुंदर किंवा अग्ली असं काही नव्हतंच. इतरांच्या लेखी सर्वसाधारण गोष्टही ती आपल्या नजरेने, आपल्या चित्रांनी सुंदर करुन टाकायची.

- मनूसारखी- अनूची मनूला पाठून एक घट्ट घट्ट मिठी, मनूच्या चेह-यावर किंचीतसं लाजरं हसू.

- पण काही दिवसांपासून ती उदास उदास राहायला लागलेली असते. ती खात नाही, पीत नाही, हसत नाही, बोलत नाही. ती महालाच्या बाहेर पडायचंही बंद करते. ती यायची थांबली म्हणून बागेतली फुलं कोमेजतात, पक्षी चिवचिवायचे थांबतात, संपूर्ण राज्यावरच एकप्रकारची उदासी येते.

नौंटकी! (श्रद्धा मनातल्या मनात)

- का?- इति अनू-मनू

- काय माहित? तिच्या आ‌ई-बाबांना, म्हणजे त्या राज्याच्या राजा-राणीलाही आपल्या मुलीची चिंता वाटायला लागते. ते तिला खूप वेळा विचारतात काय झालं म्हणून, पण ती काही उत्तर देत नाही. तिने कित्येक दिवस झाले चित्रं काढलेली नसतात. महालातले ड्रॉ‌ईंग पेपर सगळे रिकामे पडलेले असतात. हे काय झालं आपल्या मुलीला म्हणून राजा राजवैद्याला बोलावून घेतो.

-राजवैद्य?

- म्हणजे राजा-राणीचा फॅमिली डॉक्टर

-ओके.

- राजवैद्य राजकन्येला तपासतो. राजवैद्य म्हणजे राजकन्येला आजोबांसारखाच. तो तिच्याशी एक तास मस्त गप्पा करतो आणि एका तासाने बाहेर येतो. राजा विचारतो, वैद्यजी काय झाले आपल्या राजकन्येला. वैद्यबुवा म्हणतात, राजन्, मला दोन आठवडे द्या. राजकन्येला खडखडीत बरा करतो आणि इतकं बोलून वैद्यबुवा निघून जातात.

- मग?

- वैद्यबुवांची वाट पाहण्यात दोन आठवडे कसेबसे सरतात. बरोब्बर दोन आठवड्यांनी वैद्यबुवा येतात, ते राजकन्येला भेटतात. शेवटी एकदाचे ते बाहेर येतात ते राजा-राणीला सगळं ठीक हो‌ईल असं सांगतात आणि राजकन्येला काही दिवस एकटं राहू द्यात असं सांगतात.

- इंटरेस्टींग. मग?

- चार-पाच दिवस सरतात, इतके दिवस पक्ष्यांवाचून ओसाड झालेल्या बागेमधून सहाव्या दिवशी पक्ष्यांचा किलबिलाट ऐकू यायला लागतो तेव्हा सगळ्यांना कळतं की राजकन्या बरी झाली आहे. राजा-राणी आपल्या मुलीला पाहायला धावतात आणि थबकतात. त्यांची लाडकी राजकन्या एरव्हीपेक्षा थोडी वेगळी दिसत असते.

-वेगळी म्हणजे?- इति अनू. मनू इतका वेळ शांतच आहे.

- तिने डोळ्यांवर दोन काचा लावलेल्या असतात आणि त्या दो-याने जोडून डोक्याच्या पाठी गाठ मारलेली असते.
हे काय नवीन असा विचार राजा-राणी करतायेत तेवढ्यात राजकन्या आनंदात ओरडते,

"आ‌ई-बाबा, मला रंग या‌आधी इतके स्पष्ट आणि सुंदर कधीच दिसले नव्हते. आपली बाग, ही गुलाबं, हे पक्षी किती सुंदर आहेत!"

मग त्यांना कळतं की राजकन्येची नजर थोडी अधू झालेली असते, अधू झालेली असते म्हणजे तिला सगळं क्लि‌अर दिसत नसतं. आपल्याला काही दिसत नाही, आपल्याला त्यातलं सौंदर्य दिसत नाही, आपल्याला चित्र काढावीशी वाटत नाहीत म्हणून ती उदास झालेली असते, पण वैद्यबुवांनी तिचा प्रॉब्लेम ओळखून उपाय शोधून काढलेला असतो.

-बाबा, तिने काचा लावलेल्या असतात म्हणजे..?

- म्हणजे चष्माच, पण थोड्या बेसिक प्रकारचा. तेव्हा कुठे चष्मे-बिष्मे होते अनू?  हुशार वैद्यबुवांनी आपल्या पद्धतीचा चष्मा करुन घातला राजकन्येला.

- हां हां, ओके.

-आपली मुलगी पहिल्यासारखी झाली यातच राजा-राणीला आनंद वाटतो. राजा मग एका कारागिराला बोलावतो आणि राजकन्येच्या त्या काचा छान खड्यांच्या फ्रेममध्ये बसवून देतो. राजकन्या पहिल्यासारखी चित्रं काढायला लागते, तिचे रंग आणि चित्रं पहिल्याहून जास्त सुंदर होतात. राजकन्येला आनंदात पाहून संपूर्ण राज्यही हसाखेळायला लागतं, आणि सर्वत्र बालकवींच्या कवितेसारखा आनंदी-आनंद होतो.

- मस्तय गोष्ट, आनंदी आनंद गडे! -मनूच्या पाठीत उगीचच्या उगीच धबका घालून अनू म्हणते

- मनू?

- अं?

- तुला नाही आवडली गोष्ट?

- बाबा, राजकन्येसारखं मला क्लि‌अर दिसत नाही हे खरंय, पण मला मनात सगळं स्वच्छ दिसतं.

आता दे उत्तर! -श्रद्धा म्हणते, अर्थात मनातल्या मनात!

-हो! बरोबरेय. पण तुला आता जे मनात स्पष्ट दिसतंय ना, ते तू, तुला स्पष्ट दिसत असताना पाहिलेलं आणि तुझ्या डोळ्यांमधून मेंदूत रेकॉर्ड झालेलं आहे. यानंतर तू जे काही नवं, म्हणजे तू आजपर्यंत न पाहिलेलं आणि त्यामुळे तुझ्या मेंदूत रेकॉर्ड नसलेलं काहीतरी पाहशील तेव्हा ते तुला अंधुकच दिसणार आणि म्हणून ते तुझ्या डोक्यात पण अंधुकच रेकॉर्ड होणार, कळतंय का काही?

-अं..थोडंसं.

-अनू? आहेस का तिथं?

-हो आहे नं, अनू टुण्णकन उडी मारुन बसली.

-अनू, क्लॉद मोने नाव सर्च कर. सी एल ए यू डी ई   एम ओ एन ई टी

-केलं.

- त्याचं ’वॉटर लिलि पाँड’ नावाचं पेन्टींग पाहा. या मोनेला खूप अंधुक म्हणजे ब्लर दिसायचं आणि त्याला दिसलेलं अंधुकसं काहीतरी त्याच्या चित्रातही दिसतंय बघ. सगळं ब्लर ब्लर. पॉल सेझान नावाच्या चित्रकाराचं पण असंच झालेलं. बाबो, तू क्लेपासून आकार तयार करतेस. चित्रात एकवेळ चालून जा‌ईल पण क्लेचे आकार मनात काहीतरी स्पष्ट आकार असल्याशिवाय कसे करणार? तू मांजरं तयार करतेस तेव्हा तुझ्या डोळ्यांसमोर एक आकार स्पष्ट असतो, हो कीनै?

- हो

- मग? मांजराशिवायचा कोणताही नवा आकार डोळ्यांनी नीट दिसलाच नाही तर तो तुझ्या मेंदूत तरी स्पष्ट कसा रेकॉर्ड होणार? तुला समजतंय मी काय म्हणतोय ते?

- हं.

- आणि मन्या, तू कसे केस वाढण्याकरिता केसात तेल घालतेस, वजन कमी झालं की वाढवण्याकरिता कशी टॉनिक घेतेस तशी तुझी व्हिजन वाढवण्याकरिता आपल्याला चष्मा लावायचाय, बस्स इतकंच आहे ते! शिवाय हॅरी पॉटरला चष्मा होता, डंबलडो‌रला चष्मा होता आणि तुझ्या लाडक्या मॅगॉनेगललाही चष्मा होताच ना! आणि हो, मिया थर्मोपलिसलाही चष्मा होता, आठवतंय ना? किती क्यूट दिसते ती. तू पण तशीच क्यूट दिसशील. शिवाय, सुपरमॅन काय, स्पायडरमॅन काय सर्वच जण चष्मा लावायचे.

- हं. (यावेळच्या हंमध्ये थोडासा उत्साह)

- सगळ्या मस्त मस्त माणसांना चष्मा होता, मलाही आहे आणि आता तुलाही लागला.

- हं.

- अंsss.मलापण चष्मा.- इति अनू

- अनोष्का, अगं मला आधी मनूशी बोलून घे‌ऊ देत, मग आपण तुझ्या चष्म्याचं पाहू, ओके?

- ओके.

- मनू?

- हं.

- कळतंय ना मी काय म्हणतोय ते?

- हो. पण बाबा, मलाच का? माझ्या वर्गात कोणालाच चष्मा नाही, आपल्या अख्ख्या सोसायटीतपण कोणत्याही मुला-मुलीला चष्मा नाही. अनूलाही नाही.

- पण मला दिला तर लावेन ना मी -इति अनू

-अनू, एक मिनीट थांब जरा. मनू, पण मग तू वर्गात वेगळी नाही का ठरत? तू पहिल्यापासूनच वेगळी होतीस. तुझ्यासारखी चित्रं कोणी काढू शकत नाही, तुझ्यासारखां वाचन कोणाचं नाही, तसा तुझ्यासारखा चष्माही कोणालाच नाही? नाही का?

- हो, पण तरी..

- नाही रे बेटा, मला नाही माहित तुलाच का ते. पण एक मात्र माहित आहे, तुझ्यासारख्या लोकांना जग जरा जास्तच स्पष्ट, जास्तीत जास्त तपशीलांसकट आणि सुंदर दिसावं नं, त्या राजकन्येसारखं, म्हणून झालेली योजना आहे ती..

- म्हणजे?

-काही नाही. उद्या मी येतो तेव्हा आपण सुर्वे काकांकडे जा‌ऊन तुला आवडेल ती फ्रेम घे‌ऊ, काय? डील?

-डंबलडो‌रसारखी?

-ओके, ती सोडून आणखी दुसरी कोणतीही-तुला आवडेल ती, ओके?

- ओके.

- मनू, आणखी एक. चष्मा लावल्यावर विकलांगमधून प्रवास करावा लागत नाही. कळलं?

यावर अनू-मनूने श्रद्धाला दिलेलं या कानापासून ते त्या कानापर्यंतचं ब्राईट स्माईल निरुला पाहाता आलं असतं तर! न राहावून श्रद्धाच्या मनात विचार आला. पण निरुच्या गोष्टीने जागी झालेली लहानपणीची श्रद्धा मांजरीसारखी फिस्कारली, "काम करायचंय ना! बसू देत त्याला बोंबलत!"

--

तर,
सरतेशेवटी बाबाशी बोलून झाल्यानंतर अनू-मनूच्या घरातही बालकवींच्या कवितेसारखा आनंदी-आनंद झालेला असतो. अनू-मनू डोक्यात डोकी खुपसून बहुधा चष्म्याची फ्रेम कशी करायची याची खलबतं करायला लागलेल्या असतात. आता उद्या निरु अनूची समजूत कशी काढणारेय याचा विचार करुनच श्रद्धाला खुदखुदायला होत असतं. संध्याकाळच्या प्रकाशात कार्पेटच्या बरोब्बर मध्यावर ठेवलेल्या फोनच्या शेजारी खुरमांडी घालून बेत करत बसलेल्या अनू-मनूला पाहून तिला वाटतं, एकाच आ‌ईपासून झालेल्या या दोन पोरी किती वेगळ्या आहेत, तंतोतंत एकमेकांसारख्या दिसत असल्या तरी..

होल्ड ऑन! श्रद्धा एकदम चरकते.
आता चारेक दिवसांनंतर अनू-मनूमधून अनू कोण आणि मनू कोण हे सहज सांगता येणार होतं.

आणि मग मनातल्या मनात आलेल्या रड्यामध्ये श्रद्धाचा आनंद कुठल्याकुठे विरुन जातो.

--

’इन्टेलिजण्ट’ गोष्टी- गोष्ट १ | ’इन्टेलिजण्ट’ गोष्टी- गोष्ट २ । ’इन्टेलिजण्ट’ गोष्टी- गोष्ट ३ | ’इन्टेलिजण्ट’ गोष्टी- गोष्ट ४ | ’इन्टेलिजण्ट’ गोष्टी- गोष्ट ५

बेकरीवरच्या दुस-या हल्ल्याची गोष्ट.

मी माझ्या बायकोला बेकरीवरच्या हल्ल्याविषयी सांगीतलं ते बरोबर केलं की चूक, हे मला आजही सांगता येत नाहीये. पण तसंही, एखादी गोष्ट चूक की बरोबर याला तितकासा अर्थ नसतो. कधी कधी चुकीच्या निवडीतूनही रसाळ गोमटी फळे हाती येतात, तर कधी चांगल्या निवडीतूनही वा‌ईट गोष्टी घडत जातात. मला तर हल्ली वाटायला लागलंय की, आपण निवड करतच नाही मुळी! गोष्टी आपसूक घडतात.. किंवा घडत नाहीत.

तर, सांगायची गोष्ट म्हणजे, मी माझ्या बायकोला बेकरीवरच्या हल्ल्याविषयी सांगणं ही देखील अशीच आपसूक घडलेल्या गोष्टींपैकी एक गोष्ट! मी काही तिला हे सांगायचंच असा हिय्या वगैरे करुन सांगीतलेली ही गोष्ट नव्हे. अगदीच खरं सांगायचं झालं तर मी त्या घटनेबद्दल विसरुनही गेलो होतो, त्यामुळे आता विषय निघालाच आहे तर सांगतो अशा थाटाचाही हा प्रकार नव्हता.

मला बेकरीवरच्या हल्ल्याची आठवण व्हायचं कारण म्हणजे मला भयंकर भूक लागली होती. पहाटे पहाटे दोन वाजायच्या थोड्याशा आधी मला या भुकेची जाणीव झाली. आम्ही संध्याकाळी सहाला थोडंसं काहीतरी खाल्लं होतं आणि साडेनवाच्या सुमारास झोपूनही गेलो होतो. का ते मला माहित नाही, पण, आम्हा दोघांनाही एकाच वेळी जाग आली. काही मिनीटांच्या आत तर पोटातून विझर्ड्स ऑफ ओझमधल्या चक्रीवादळासारखा गुरगुराट ऐकायला यायला लागला. आम्हाला अगदी कळवळून भूक लागली होती.

आमच्या फ्रिजमध्ये ज्याला ’खाणं’ म्हणावं असं काहीही नव्हतं. फ्रेंच ड्रेसिंगची एक बाटली होती, बीयरचे सहा कॅन होते, थंडीने गारठलेले दोन कांदे, बटरची एक कांडी आणि डि‌ओडरायझरचा एक डब्बा-बस्स! आमचं लग्न हो‌ऊन दोनच आठवडे होत होते, त्यामुळे एकमेकांच्या भुका, भुकेचं खाणं या गोष्टी डोक्यात दूरदूरवर नव्हत्या, बाकी गोष्टींची तर बातच सोडायची.

मी त्यावेळी एका लॉ फर्ममध्ये कामाला होतो आणि माझी बायको एका डिझा‌ईन स्कूलमध्ये सेक्रेटरी होती. मी तेव्हा अठ्ठावीसचा असेन, का एकूणतीसचा? अरेच्चा! मला माझ्या लग्नाचं नेमकं वर्ष का आठवत नाहीये?  हां..ती माझ्याहून दोन वर्षं आणि आठ महिन्यांनी लहान होती इतकं आठवतंय. आणि, लग्न झाल्या- झाल्या वाणसामान बिणसामानच्या बाता करतं का कुणी?

इतकी भूक लागली की झोपही ये‌ईना. नुसतं पडू म्हटलं तर पोटातून कळा येत होत्या. पण त्याबद्दल काही करावं अशीही परिस्थिती नव्हती इतके आम्ही भुकजलेले होतो. मग आम्ही उठून किचनमध्ये गेलो आणि कसे कुणास ठा‌ऊक, पण टेबलाच्या दोन बाजूंनी एकमेकांकडे तोंड करुन बसलो. आम्हाला इतकी कळवळून भूक लागायचं काय कारण होतं?

आम्ही दोघांनी आळीपाळीने फ्रिज उघडून बघितला, पण, आम्ही कितीही वेळा फ्रिज उघडला तरी आतल्या वस्तू काही बदलत नव्हत्या. बीयर, कांदे, बटर, ड्रेसिंग आणि डि‌ओडरायझर. कांदे कापून बटरमध्ये परतून खाता आले असते पण, ते दोन मरगळलेले कांदे आमची पोटं कशी काय भरणार होते? आणि, कांदा हा इतर गोष्टींसोबत खायचा असतो, ती काही भुकेला खाण्याची गोष्ट नव्हे.

"बा‌ईसाहेबांकरिता डि‌ओडरायझरमध्ये परतलेले फ्रेंच ड्रेसिंग पेश करु काय?" मी त्याही परिस्थितीत विनोद करण्याचा प्रयत्न करुन पाहिला. तो प्रयत्न साफ वाया जाणार याची मला कल्पना होतीच, आणि तसंच घडलं.

"चल, बाहेर पडूयात. रात्रभर चालू असलेलं एखादे तरी रेस्टॉरण्ट असेलच." मी सुचवून पाहिलं. "हायवेवर एकतरी असेलच."

पण तिने माझी सूचना साफ धुडकावून लावली. "अजिबात नाही, मध्यरात्रीनंतर बाहेर पडू नये असं म्हणतात." माझी बायको थोडीशी पुराने खयालातवालीच होती. मी एक मोठ्ठा श्वास घेतला आणि म्हटलं, "बरं, तू म्हणतेस तर नको जायला."

माझी बायको असं काही तरी म्हणायची नं, तेव्हा ते एखाद्या आकाशवाणीसारखं माझ्या कानावर ये‌ऊन आदळायचं, मोठ्ठा साक्षात्कार झाल्यासारखं व्हायचं.  बहुधा सगळ्याच नवपरिणित जोडप्यांचं असंच होत असावं, खरं-खोटं माहित नाही. पण, तिने ते म्हटलं तेव्हा माझ्या डोक्यात विचार आला की, ही एक खास प्रकारची भूक आहे. ती अशी हायवेवरच्या रेस्टॉरण्टमध्ये खायला जा‌ऊन शमणारी नव्हे.

काय पण विचार! खास प्रकारची भूक. म्हणजे कशी?

मी हे एका सिनेमॅटिक इमेजच्या रुपात मांडू शकेन.

एक. मी एका छोट्या बोटीवर आहे आणि ती बोट समुद्राच्या शांत पाण्यावर तरंगते आहे. दोन. मी बोटीतून वाकून खाली पाण्यात पाहातो आणि एका ज्वालामुखीचं तोंड समुद्राखालून वर येताना दिसतं. तीन. ते तोंड पाण्याच्या पृष्ठभागाच्या खूप जवळ आलंय, पण ते किती जवळ हे सांगता येत नाहीये. चार. हे सर्व पाण्याच्या अतिपारदर्शकतेमुळे घडतंय. अंतराचा जाम अंदाज येत नाहीये.

माझ्या बायकोने खायला बाहेर जाण्याची माझी सूचना धुडकावून लावली आणि मी त्यावर "तू म्हणतेस तर नको जायला" असं म्हटलं त्या दोन-तीन सेकंदांच्या काळात माझ्या डोक्यात जे चित्र उमटलं ते तंतोतंत असंच होतं. मी सिग्मंड फ्रॉ‌ईड नव्हे, त्यामुळे अर्थातच त्या इमेजचा नेमका अर्थ काय हे मला समजलं नाही, पण तो एक साक्षात्कारच होता इतकं मात्र कळलं. त्यामुळे पोटात भुकेचं थैमान सुरु असतानाही मी आपसूकपणे माझ्या बायकोच्या बोलण्यावर (आकाशवाणी म्हणूयात का?) मान डोलावली.

आता करण्यासारखी एकच गोष्ट उरली होती आणि आम्ही तीच केली, आम्ही बीयरच्या बाटल्या उघडल्या. ते परतलेले कांदे खाण्यापेक्षा हे शतपटीने बरं होतं. तिला बीयर फार आवडायची नाही, त्यामुळे आमच्यात चार मला आणि दोन तिला अशी वाटणी झाली होती. मी माझ्या पहिल्या बीयरवर होतो तेव्हा तिची नोव्हेंबरमधल्या इकडे बघ तिकडे बघ असं करत लुटूलुटू मान हलवणा-या खारीसारखी फडताळातून काही खायला मिळतंय का याची शोधाशोध चालली होती. सरतेशेवटी तिला एक पुडा मिळाला, त्यात तळाशी चार बटर बिस्कीटं होती. ती ब-याच दिवसापासून पडून होती वाटतं, कारण म‌ऊ पडली होती. आम्ही दोघांत दोन दोन बिस्कीटं वाटून घेतली आणि चवीचवीने खाल्ली.

पण त्याने भुकेत काहीही फरक पडला नाही. सिना‌ई पेन्सिसुलासारखी ही जी भूक आमच्या पोटात अव्याहत, अमर्याद पसरली होती त्यात ती बी‌अर आणि ती बिस्कीटं कुठल्याकुठे गायब झाली.

वेळ नुसती माशाच्या पोटात जडशीळ हो‌ऊन एकवटलेल्या शिसासारखी ठिबकत होती. मी बीयरच्या कॅनवरची प्रिण्ट वाचून काढली, मग घड्याळाकडे पाहात बसलो, मग फ्रिजकडे पाहिलं, कालचा पेपर चाळला आणि मग पोस्टकार्डाने टेबलावरचा बिस्कीटांचा चुरा गोळा करत बसलो.

"मला सबंध आयुष्यात इतकी भूक कधीच लागली नव्हती." ती म्हणाली. "काय रे, याचा संबंध आपल्या लग्न होण्याशी तर नसेल?"

"असेल", मी उत्तरलो, "किंवा नसेलही."

तिची खाण्याच्या शोधार्थ फडताळांमध्ये खुडबूड सुरुच होती, तेवढ्यात मी माझ्या बोटीतून वाकून खालच्या ज्वालामुखीच्या तोंडाकडे पाहून घेतलं. माझ्या बोटीच्या आजूबाजूला पसरलेलं समुद्राचं पाणी इतकं पारदर्शक नितळ होतं की त्याला मला कसंतरीच होत होतं. आपल्या पोटात सोलर प्लेक्सस नावाचा जो भाग असतो नं, त्याच्या पलीकडे एक हवाबंद, निर्वात पोकळी निर्माण झाल्यासारखं वाटत होतं. एक गुहा असावी, त्यात कोणाला जाता ये‌ऊ नये आणि बाहेर पडता ये‌ऊ नये अशी. न-अस्तित्वाच्या अस्तित्वाची जाणीव. एखाद्या उंचच उंच इमारतीच्या सर्वात वरच्या टोकावर पोहोचल्यावर हातपाय थंडबधिर हो‌ऊन जातात त्या भीतीसारखी. भूक आणि उंचीची भीती यांच्यातला हा संबंध म्हणजे माझ्याकरता एक शोधच होता.

आणि, तेव्हाच मला आठवलं की मला असाच, तंतोतंत असाच अनुभव यापूर्वीही आला होता, माझं पोट तेव्हाही इतकंच रिकामं होतं. पण केव्हा??? अरे हो! आठवलं. "बेकरीवरच्या हल्ल्याच्या वेळी", मी स्वतःशीच बरळलो.

"बेकरीवरच्या हल्ल्याच्या वेळी?? काय बडबडतोयेस तू?"

तर, सुरुवात झाली ती अशी.

--

"मी एकदा बेकरीवर हल्ला केला होता. खूप वर्षांपूर्वी. फार मोठी बेकरी नव्हती ती. फार प्रसिद्धही नव्हती. हे सगळं सोड, तिथला ब्रेडही खास नव्हता, याचा अर्थ वा‌ईट होता असंही नव्हे. एखाद्या वस्तीत खूपशा गाळ्यांमध्ये एकच असते अशी ती साधीसुधी बेकरी होती. एक म्हातारा माणूस ती बेकरी चालवायचा. तिथली सगळी कामं तोच करायचा. सकाळी ब्रेड भाजायचा आणि सगळा माल विकला गेला की बेकरी बंद करायची असा शिरस्ता."

"जर तुला एखाद्या बेकरीवर हल्ला करायचा होता तर त्याच बेकरीवर का?"

"कारण, हल्लाच करायचा तर मोठ्या बेकरीवर करण्यात काही अर्थ नव्हता. आम्हाला ब्रेड हवा होता, पैसे नव्हे. आम्ही हल्लेखोर होतो, दरोडेखोर नव्हे."

"आम्ही? हे आम्ही कोण?"

"मी आणि त्यावेळचा माझा जिवलग मित्र. ही खूप वर्षांपूर्वीची गोष्ट आहे गं! आमच्याकडे टूथपेस्ट घ्यायलाही पैसे नव्हते इतके आम्ही भणंग होतो. खायला कधीच पुरेसं अन्न नसायचं आमच्याकडे. त्या काळी खायला मिळवण्याकरता आम्ही किती किती आणि काय काय म्हणून उचापती केल्या होत्या, बेकरीवरचा हल्ला ही त्यातलीच एक."

"मला एक कळत नाहीये", ती माझ्याकडे रोखून पाहात होती. पहाटेच्या आकाशात लुप्त होणा-या ता-याकडे तिने असंच पाहिलं असतं. "तू एखादी नोकरी का धरली नाहीस? तुला स्कूलनंतर काम करता आलं असतं. बेक-यांवर हल्ले करण्यापेक्षा ते कितीतरी सोपं पडलं असतं."

"आम्हाला काम करायचं नव्हतं, आणि आम्ही त्या निर्णयावर ठाम होतो."

"पण तू आता काम करतोयेस, नाही का?"

मी मान डोलावली आणि बीयरचा एक घोट घेतला. मग खसाखसा डोळे चोळले. बीयरचा काळसर द्रव आता माझ्या मेंदूत झिरपून भुकेशी सलगी करायला लागला होता.

"काळ बदलतो, लोकं बदलतात." मी म्हणालो. "चल, आपण झोपूयात आता का आता? सकाळी लवकर उठायचंय."

"मला अजिबात झोप आलेली नाहीये. मला बेकरीवरच्या त्या हल्ल्याविषयी सांग." इति ती.

"त्यात सांगण्यासारखं काही नाही. एक्सा‌ईटमेण्ट तर मुळीच नाही. अगदी मिळमिळीत गोष्ट आहे."

"पण तो हल्ला यशस्वी तरी झाला का?

आता मी झोपेचा नाद सोडला आणि दुसरी बीयर उघडली. तिला एखादी गोष्ट ऐकायची असेल तर ती पूर्ण गोष्ट ऐकून हो‌ईपर्यंत खनपटीस बसते. तशीच आहे ती.

"झालाही आणि नाहीही. आम्हाला जे पाहिजे होतं ते मिळालं, पण ते ज्या पद्धतीने हवं होतं त्या पद्धतीने नाही मिळालं. आम्ही बेकरीवाल्याकडून ब्रेड घेण्याच्या आधी त्यानेच आम्हाला ब्रेड दे‌ऊन टाकला."

"असाच?"

"नाही, तसं नाही म्हणता येणार, तिथेच जरा मेख आहे." मी डोकं हलवलं. "त्या बेकरीवाल्याला क्लासिकल म्युझिकचं वेड होतं आणि आम्ही तिथे जा‌ऊन थडकलो तेव्हा तो वाग्नेर ओव्हर्चरचा अल्बम ऐकत होता. त्याने आमच्यासोबत एक सौदा केला. त्या सौद्यानुसार आम्ही त्याच्यासोबत बसून पूर्ण अल्बम ऐकला तर आम्हाला कितीही ब्रेड घे‌ऊन जाता येणार होता. मी माझ्या मित्राशी बोललो आणि आम्ही म्हटलं की ठिकेय. आम्हाला काम करायचं नव्हतं, पण हे काही काम नव्हतं आणि त्याने कोणाला फारसा फरक पडत नव्हता. आम्ही आमचे सुरे बॅगेत ठेवून दिले आणि खुर्च्या घे‌ऊन बसलो. आम्ही टानहा‌ऊझर आणि द फ्ला‌ईग डचमॅनपर्यंतची ओव्हर्चर ऐकली."

"मग? त्यानंतर ब्रेड मिळाला?"

"हो. बेकरीतला जवळपास सगळाच. बेकरीत जे जे काही होतं त्यातलं बरंचसं त्याने आम्हाला दे‌ऊन टाकलं. आम्ही ते बॅगेत भरलं आणि घरी आलो. ते आम्हाला पुढचे चार-पाच दिवस पुरलं. "

मी बीयरचा अजून एक घोट घेतला.  पाण्याखाली खूप आत‌आत भूकंप हो‌ऊन त्याच्या ध्वनिविरहित लहरींनी द्यावा तसा माझ्या झोपेने माझ्या बोटीला हळूवार झोका दिला. माझ्यावरचा झोपेचा अंमल वाढत होता आणि माझी बोट हळूहळू डोलायला लागली होती.

"त्यामुळे, तो हल्ला यशस्वी झाला असंच म्हणायला लागेल. कारण, आम्हाला ब्रेड मिळाला होता आणि आम्ही गुन्हा केलाय असं कोणाला बोट ठेवून म्हणता आलं नसतं. ती एकप्रकारची देवाण-घेवाण होती असं म्हण. आम्ही त्याच्यासोबत वाग्नेर ऐकला आणि त्याबदल्यात आम्हाला ब्रेड मिळाला. कायद्याच्या भाषेत तो एक व्यवहारच होता."

"पण, वाग्नेर ऐकणं हे काही काम नव्हे", ती म्हणाली.

"नाही, नक्कीच नाही. पण, त्या बाबाने आम्हाला भांडी घासायला लावली असती किंवा खिडक्या वगैरे पुसायला लावल्या असत्या तर आम्ही सपशेल नकार दिला असता. पण त्याने आम्हाला तसं काही करायला सांगीतलं नाही. आम्ही वाग्नेरची एलपी अथपासून इतिपर्यंत ऐकावी इतकंच त्याचं मागणं होतं. कोणी असा विचार देखील केला नसता. कोण तर म्हणे- वाग्नेर. हे म्हणजे त्या म्हाता-याने आम्हाला शाप दिल्यागतच होतं. आता मी जेव्हा त्याबद्दल विचार करतो तेव्हा त्याला नाही म्हणायला हवं होतं असं वाटतं. आम्ही सु-याचा धाक दाखवूनच त्याच्याकडून ब्रेड काढून घ्यायला हवा होता. मग काही झालं नसतं."

"का? त्यानंतर काही झालं का?"

मी पुन्हा खसाखसा डोळे चोळले.

"हो, तसंच काहीतरी. म्हणजे नेमकं बोट ठेवून हे हे असं असं घडलं असं सांगता आलं नसतं, पण त्यानंतर पुष्कळ गोष्टी बदलत गेल्या. बेकरीवरचा तो हल्ला आमच्या आयुष्याला कलाटणी देणारी गोष्ट ठरली. त्यानंतर मी युनिव्हर्सिटीत शिकायला गेलो, ग्रॅज्यु‌एट झालो. त्यानंतर मी एका लॉ फर्ममध्ये काम करायला लागलो, बार एक्झामसाठी अभ्यास केला, तुला भेटलो, लग्न केलं. मी पुन्हा तसलं काही केलं नाही, बेकरीवर हल्ला तर नाहीच नाही."

"बस्स, इतकंच?"

"हो. सांगण्यासारखं फक्त इतकंच आहे." मी शेवटची बीयर संपवली. आता बीयरचे सहाही कॅन खल्लास झाले होते. सहा बीयरचे सहा पुल टॅब्स माझ्यासमोरच्या अॅशट्रेमध्ये जलपरीच्या खवल्यांसारखे पडले होते.

अर्थात, बेकरीवरच्या हल्ल्यानंतर काहीच घडलं नाही हे काही खरं नव्हे. बोट ठेवून सांगता येव्यात अशा पुष्कळ गोष्टी होत्या, पण मला मला त्यावर तिच्याशी बोलायचं नव्हतं.

"हा जो तुझा मित्र होता. तो काय करतो सध्या?"

"काही कल्पना नाही. काहीतरी झालं, काहीच नसावं अशाच प्रकारचं काहीतरी आणि आम्ही एकमेकांसोबत फारसे राहिनासे झालो. मी त्यानंतर त्याला पाहिलेलं नाही. त्याचं सध्या काय चाललंय याबद्दल मला काहीही माहित नाही."

त्यानंतर ती थोडा वेळ गप्पच बसली. मी तिला संपूर्ण गोष्ट सांगत नाहिये हे तिच्या लक्षात आलं असावं, पण तिनंही ते फार ताणून धरलं नाही.

"पण तरीही, तुमच्यात दुरावा येण्याचं कारण तेच होतं ना? बेकरीवरचा हल्ला?"

"बहुतेक हो. त्या घटनेने आमच्या आयुष्यांवर आम्हाला वाटले  होते त्यापेक्षा जास्त परिणाम झाले. त्यानंतरचे कित्येक दिवस आम्ही ब्रेडशी वाग्नेरचं नातं काय असावं याबद्दल बोलत होतो. आम्ही ब्रेडच्या बदल्यात वाग्नेर ऐकला हे चूक केलं की बरोबर याबद्दल आमचा ठाम निर्णय होत नव्हता. डोकं शांत ठेवून शहाणपणाने विचार केला तर तो निर्णय योग्यच होता. कोणालाही दुखापत झाली नाही, सर्वांना हवं ते सर्व मिळालं. तो बेकरीवाला -त्याने आम्हाला वाग्नेर का ऐकायला लावला हे मला आजही कळून घेता येत नाहीये- वाग्नेर आमच्या गळी उतरवण्यात यशस्वी झाला आणि आम्ही आमच्या घशाखाली ब्रेड उतरवण्यात."

"हे सगळं खरं असलं तरी आपण काहीतरी भयंकर चूक करुन बसलो आहोत असं आम्हाला राहून राहून वाटत होतं. ती न समजलेली चूक आम्हाला सुधारता आली नाही, ती तशीच राहिली, आमच्या आयुष्यांना घेरुन बसलेल्या काळ्याकुट्ट छायेसारखी. म्हणूनच, मघाशी मी शाप हा शब्द वापरला. खोटं नाही बोलत, त्यावेळी आपण शाप घे‌ऊन जगतोय असंच वाटत होतं."

"आणि तो शाप अजूनही तुझ्यावर आहे असं तुला वाटतंय?"

मी अॅशट्रेमधून ते सहा पुल-टॅब्स टेबलावर ओतले आणि ब्रेसलेटच्या आकारात वर्तुळाकार रचले.

"कुणास ठा‌ऊक? नाही माहित. जगात इथे-तिथे, जो-तो शाप घे‌ऊन जगतोच आहे. त्यातला कोणता शाप काय घडवून आणेल, कोणाला काय करायला भाग पाडेल कोणी सांगावं? "

"यात काही तथ्य नाही." ती माझ्याकडे रोखून पाहात म्हणाली. "तू थोडा विचार केलास तर तुलापण कळेल ते. तू, म्हणजे तू स्वतः हं.. पुढे ये‌ऊन त्या शापातून सुटायचा प्रयत्न करत नाहीस तोवर तो असाच दातदुखीसारखा तुला चिकटून राहिल, मरेपर्यंत तुला छळत राहिल, फक्त तुलाच नव्हे, मलाही..."

"तुला?"

"तर? आता मी तुझी जिवलग मित्र आहे नं? तुला काय वाटतं, आपल्या दोघांनाही इतकी भूक का लागली असेल? तुझ्याशी लग्न करेपर्यंत सबंध आयुष्यात मला इतकी भूक कधीही लागली नव्हती. हे नेहमीसारखं नाही असं नाही वाटत तुला? तुझा शाप आता माझ्यावरही काम करायला लागलाय." मी मान डोलावली. मी पुल-टॅब्सचं रिंगण मोडलं आणि ते टॅब्स पुन्हा एकदा अॅश-ट्रेमध्ये ठेवून दिले. ती बोलत होती ते बरोबर की चूक हे मला माहित नव्हतं, पण तिच्या डोक्यात काहीतरी चाललं असावं असं मात्र जाणवलं.

भूकेची जाणीव पुन्हा एकदा परतली होती, आणि यावेळी तिचा भडका वाढला होता. त्याने माझं डोकं कलकलायला लागलं होतं. माझ्या डोक्याला माझ्या भुकेशी क्लच केबलने जोडलं असावं असं काहीसं वाटत होतं. भुकेच्या प्रत्येक कळीसरशी माझ्या टाळूला चिमटा बसत होता.

मी पुन्हा एकदा त्या पाण्याखालच्या ज्वालामुखीकडे नजर टाकली. पाणी आता कितीतरी नितळ दिसत होतं, आधी दिसत होतं त्याहून कितीतरी जास्त. नीट निरखून पाहिलं नसतं तर तिथे पाणी आहे हे कळलं देखील नसतं. माझी बोट जणूकाही कोणत्याही आधाराविना हवेतल्या हवेत तरंगते आहे असं वाटत होतं. मला तळातले बारीकसारीक दगड गोटेही स्पष्ट दिसत होते. मी हात लांब करायचा अवकाश, त्यांना स्पर्श करता आला असता.

"फक्त दोन आठवडे होतायेत", ती म्हणाली, "आपण एकत्र राहायला सुरुवात केल्यापासून, पण मला सतत, सर्वकाळ कसलातरी विचित्र वावर जाणवत होता इथे." आता तिने माझ्या डोळ्यांमध्ये थेट रोखून पाहिलं आणि दोन्ही हात टेबलावर ठेवून बोटं एकमेकांत गुंतवली. "अर्थात तो हा शाप आहे हे माझ्या आतापर्यंत माहित नव्हतं, पण आता सर्वकाही स्पष्ट झालंय. तू अजूनही त्या शापाच्या प्रभावाखाली आहेस."

"कसला वावर म्हणालीस?"

"कित्येक वर्षं न धुतलेला, धुळमटलेला पडदा छतावरुन खाली लोंबतोय तसं जडशीळ काहीतरी."

"छे गं, तो शाप वगैरे नसेल. हे सगळे माझ्या मनाचे खेळ असावेत बहुतेक!" मी हसलो.

पण ती हसली नाही.

"नाही, हे तुझ्या मनाचे खेळ नाहीत", ती.

"बरं, तू म्हणतेस ते बरोबर आहे असं समजूयात. आपण एक क्षण हे मान्य करुयात की तो शाप आहे. त्याबद्दल मी करावं असं म्हणतेस?:

"दुस-या एखाद्या बेकरीवर हल्ला कर. अगदी लगेच, आताच्या आता! मला हाच एक मार्ग दिसतोय."

"आत्ता?"

"हो, आत्ता. तुला भूक लागली आहे तोवरच. तू जे काम अर्धवट सोडलंस ते तू पूर्ण करायला हवंस."

"पण आता मध्यरात्र उलटून गेलिये, आता कोणती बेकरी उघडी असेल?"

"आपण शोधू. टोकियो किती मोठं शहर आहे. इतक्या मोठ्या शहरात रात्रभर सुरु असणारी किमान एकतरी बेकरी असेलच. चल!"

-

मी माझी जुनी कोरोला काढली, आणि भर रात्री 2:30 वाजता आम्ही टोकियोच्या रस्त्यांवरुन बेकरी शोधत हिंडायला लागलो. मी गाडी चालवत होतो आणि ती नेव्हिगेटर सीटवर होती. आमची दोघांचीही नजर एखाद्या घारीसारखी बेकरीचा शोध घेत होती. मागच्या सीटवर एक लांबलचक, कडक माशासारखी दिसणारी एक जुनी रेमिंग्टन ऑटोमॅटिक शॉटगन पडली होती. तिच्या गोळ्या माझ्या बायकोच्या विंडब्रेकरच्या खिशात खुळखुळत होत्या. तिने ग्लोव्ह कंपार्टमेण्टमध्ये दोन काळे स्की-मास्क टाकले होते. माझ्या बायकोकडे शॉटगन का होती हे मला कळत नव्हतं; ते सोडा, तिच्याकडे ते स्की मास्क तरी का होते हे ही मला समजत नव्हतं. आमच्यापैकी कोणीही कधीही स्की करायला गेलं नव्हतं. पण तिने काही सांगीतलं नाही, आणि मी काही विचारलं नाही. वैवाहिक आयुष्य विचित्र असतं, माझ्या डोक्यात विचार ये‌ऊन गेला.

अशा त-हेने आम्ही पूर्ण सज्ज हो‌ऊन बेकरीच्या शोधार्थ निघालो होतो, पण एकही उघडी बेकरी मिळायला तयार नव्हती. रिकामे, ओस पडलेले रस्ते भराभर मागे पडत होते. योयोगीपासून शिनजुकू, तिथून पुढे अकासाका, मग पुढे आ‌ओयामा, हि-रु, रोप्पोंगी, दा‌ईकान्यामा, शिबुया...रात्री उशीराने दिसणा-या टोकियोमध्ये सर्व प्रकारची लोकं, सर्व प्रकारची दुकानं दिसत होती, फक्त बेकरी दिसत नव्हती.

आम्हाला दोनदा पेट्रोल कार दिसल्या. एक आपण त्या गावचेच नाही असं भासवत रस्त्याच्या कडेला उभी होती आणि दुसरी आम्हाला ओव्हरटेक करुन निघून गेली. दोन्हीही वेळा मला दरदरुन घाम फुटला होता, पण माझ्या बायकोची एकाग्रता काही ढळली नाही, ती आपली बेकरी शोधतच होती. प्रत्येक वेळी तिची सीटमध्ये चाळवाचाळव होत असताना तिच्या खिशातल्या शॉटगनच्या गोळ्या खुळखुळ वाजत होत्या. जुन्या काळातल्या उशांमधले बकव्हीट खुळखुळायचे तशा.

"जा‌ऊ देत." मी म्हटलं. "यावेळी कोणती बेकरी सुरु असणार? अशा प्रकारच्या गोष्टी नीट बेत आखून करायच्या असतात, नाहीतर.."

"कार थांबव."

मी कच्चकन ब्रेक दाबले.

"हीच ती जागा." ती म्हणाली.

रस्त्याच्या बाजूने पसरलेल्या सर्व दुकानांची शटर्स खाली होती, त्यामुळे त्यांची एक गडद काळोखी, मूक भिंत उभी राहिल्यासारखी वाटत होती. न्हाव्याच्या दुकानासमोरचं सा‌ईन आमच्यावर पाळत ठेवणा-या काचेच्या डोळ्यासारखं वाटत होतं. एक दोनशे यार्डापलीकडे एक मॅकडॉनल्ड्सचं सा‌ईन चमकत होतं, त्याव्यतिरिक्त दुसरं काहीही दिसत नव्हतं.

"कुठेय बेकरी?" मी विचारलं.

तिने एक शब्दही न बोलता ग्लोव्ह कंपार्टमेण्टमधून कापडात गुंडाळलेला टेपचा रोल काढला आणि तो घे‌ऊन ती कारच्या बाहेर पडली. ती काय करतेय ते पाहायला मीही बाहेर पडलो तर ती गाडीच्या समोर उकीडवी बसून टेपने लायसन्स प्लेट झाकत होती. मग ती मागच्या बाजूला गेली आणि मागची लायससन्स प्लेटही टेपने झाकली. तिच्या हालचाली सरा‌ईतासारख्या होत होत्या. मी एकटक तिच्याकडे पाहात उभा होतो.

"आपण त्या मॅकडॉनल्ड्सवर हल्ला करणार आहोत." ती थंडपणे म्हणाली. जणू काही ती रात्रीच्या जेवणाचा मेन्यूच सांगत होती.

"पण मॅकडॉनल्ड्स ही काही बेकरी नाही." मी माझा मुद्दा मांडला.

"पण बेकरीसारखंच आहे." ती म्हणे. "कधीकधी थोड्याफार तडजोडी कराव्या लागतात, आता चल."

मी कार मॅकडॉनल्ड्सच्या पार्किंग लॉटमध्ये ने‌ऊन लावली. तिने माझ्या हातात ब्लँकेटनध्ये गुंडाळलेली शॉटगन दिली.

"मी आतापर्यंत कधीही बंदूक चालवलेली नाही", मी थोड्याशा नाखुषीनेच म्हटलं.

"तुला बंदूक चालवायची नाहीये, फक्त धरायचिये, ओके? मी सांगतेय तसं कर. आपण असंच आत जायचं आणि त्यांनी "वेलकम टू मॅकडॉनल्ड्स!" म्हटलं की आपले मास्क चढवायचे, कळलं?"

"हो, ठिक आहे, पण..."

"मग तू त्यांच्यावर बंदूक रोखायचीस आणि तिथल्या खाणा-यांना, काम करणा-यांना सगळ्यांना एकत्र करायचंस, ताबडतोब. बाकी सगळं मी बघेन."

"अगं, पण-"

"आपल्याला किती हँबर्गर पुरतील असं वाटतं तुला? तीस पुरेत?"

"हो, पुरेत." मी सगळे पण... गिळले आणि शॉटगन ब्लँकेटमध्ये नीट गुंडाळून घेतली. कसली जड होती! एका सँडबॅग‌इतकी सहज जड असेल, आणि एखाद्या अतिशय काळोख्या रात्री‌इतकी काळीकुट्ट.

"आपल्याला हे करायलाच हवंय का?" मी थोडंसं तिला उद्देशून, थोडं स्वतःशीच पुटपुटलो.

"अर्थात!" ती.

का‌ऊंटरपलीकडच्या मॅकडॉनल्ड्सची हॅट घातलेल्या मुलीने मला मॅकडॉनल्ड्स छापाचं हसून दाखवलं आणि "वेलकम टू मॅकडॉनल्ड्स!" म्हणून आमचं स्वागत केलं. इतक्या रात्री मॅकडॉनल्ड्समध्ये मुली काम करत असतील असं मला मुळीसुद्धा वाटलं नव्हतं, त्यामुळे मी थोडा गांगरुन गेलो, पण काही सेकंदच! मी स्वतःला सावरलं आणि मास्क चढवला. अचानक मास्क घातलेली एक जोडगोळी आपल्यासमोर अवतीर्ण झाल्याचं पाहून ती मुलगी आ वासून पाहात राहिली.

असा प्रसंग ओढवलाच तर काय करायचं हे मॅकडोनाल्ड्सच्या हॉस्पिटॅलिटी मॅन्यु‌अलमध्ये दिलेलं नसणार, त्यामुळे ती "वेलकम" बोलून झाल्यानंतर बोलायच्या वाक्याची जुळवाजुळव करत होती, पण तिच्या तोंडून एक शब्दही फुटत नव्हता. पण, अशाही परिस्थितीत तिच्या जिवणीवरचं ते चंद्रकोरीसारखं मॅकडोनाल्ड्स छापाचं हसू काही पुसलं गेलं नव्हतं.

मी चपळ हालचाली करत शॉटगन ब्लॅकेटमधून बाहेर काढली आणि टेबलांच्या दिशेने रोखली, पण तिथे फारसं कोणी नव्हतंच. एक तरुण जोडपं होतं-बहुधा विद्यार्थी असावेत-पण तेही प्लॅस्टिकच्या टेबलांवर डोकी ठेवून गाढ झोपी गेले होते. त्यांच्या डोक्यांचा आणि त्यांनी संपवलेल्या स्ट्रॉबेरी मिल्क शेकच्या कप्सचा असा काही कोन तयार झाला होता की ते पाहून एखाद्या अव्हॉन्त गार्द शिल्पाचीच आठवण यावी. ते मेल्यागत झोपले होते, त्यामुळे आमच्या कामात त्यांचा व्यत्यय यायची सुतराम शक्यता नव्हती. त्यामुळे मी ती शॉटगन पुन्हा एकदा का‌ऊंटरच्या दिशेने रोखली.

तिथे एकूण तीन माणसं कामाला होती. का‌ऊंटरवरची मुलगी, फिकुटलेल्या, निमुळत्या चेह-याचा ,बहुधा विशीतला एक मॅनेजर, आणि किचनमध्ये काम करणारा, एक मख्ख, को-या चेह-याचा पोरगेलासा तरुण. ते सगळे कॅश रजिस्टरच्या मागे उभे होते आणि माझ्या शॉटगनच्या नळीकडे भयमिश्रित कुतूहलाने पाहात होते. इंकन विहिरींमध्ये डोकावणा-या पर्यटकांच्या चेह-यांवर असेच भाव असतात. कोणीही किंचाळलं नाही, कोणीही संशयास्पद हालचाली केल्या नाहीत. मी त्यांच्यावर रोखलेली शॉटगन इतकी जड होती की शेवटी मी तिचं बॅरल कॅश रजिस्टरवर टेकवून बोट ट्रिगरवर ठेवलं.

"मी तुम्हाला पैसे देतो", मॅनेजरने घोगरट आवाजात म्हटलं. "अकराला कलेक्शन झालं, त्यामुळे जास्त पैसे नाहीयेत. आहेत ते सर्व तुम्ही ने‌ऊ शकता, दुकानाचा इन्शुरन्स आहे."

"शटर खाली कर आणि सा‌ईन बंद करुन टाक." बायकोने आज्ञा केली.

"एक मिनीट..." मॅनेजर म्हणाला, "मला असं नाही करता येणार. मी परवानगीशिवाय शटर बंद केलं तर जबाबदारी माझ्यावर ये‌ईल."

बायकोने शांतपणे एकेक शब्द उच्चारत पुन्हा तिचा हुकूम सोडला आणि त्याची परिस्थिती द्विधा झाली.

"ती म्हणतेय तस कर, तुझ्या भल्याचं सांगतोय", मी त्याला इशारेवजा सल्ला दिल्ला.

त्याने रजिस्टरवर टेकलेल्या बंदूकीच्या नळीकडे पाहिलं, मग बायकोकडे पाहिलं आणि मग पुन्हा एकदा बंदूकीच्या नळीकडे पाहिलं. आपल्याला काय करायला हवंय हे त्याला कळलं असावं, कारण त्याने सा‌ईन बंद केलं आणि इलेक्ट्रिक पॅनल सुरु करुन शटर खाली केलं. त्याने आमच्या नकळत बर्गलर अलार्म सुरु नये म्हणून मी त्याच्यावर लक्ष ठेवून होतो, पण मॅकडॉनल्ड्समध्ये बर्गलर अलार्म नसावाच बहुधा! मॅकडॉनल्ड्सवर हल्ला करायचा विचारच कधी कोणाच्या मनात आला नसणार.

पुढचं शटर बंद होताना केवढा तो खडखडाट! रिकाम्या पत्र्याच्या डब्यावर बेसबॉल बॅट दणादण मारताना ये‌ईल तसा. पण त्या इतक्या आवाजानेही त्या कुंभकर्णांची झोप चाळवली नव्हती. अशी गाढ झोप हवी! कोणाला असं गाढ झोपलेलं पाहिल्याला कितीतरी वर्षं झाली असतील.

"तीस बिग मॅक. टेक‌आ‌ऊट", माझी बायको बोलली.

"प्लीज पैसे घ्या नं", मॅनेजर अगदी कळवळून बोलत होता, "तुम्हाला पाहिजेत त्यापेक्षा जास्त पैसे देतो, तुम्ही कुठेतरी दुसरीकडे जा‌ऊन खा, पण याने माझ्या अका‌ऊंट्समध्ये गडबड हो‌ईल आणि-"

"ती म्हणतेय तस कर, तुझ्या भल्याचं सांगतोय", पुनश्च मी.

ते तिघे गुपचूप किचनमध्ये गेले आणि तीस मॅक बनवायला सुरुवात केली. तो पोरगेलासा तरुण बर्गर ग्रिल करत होता, मॅनेजर ते बन्समध्ये भरत होता आणि मुलगी ते पॅकमध्ये गुंडाळत होती. कोणाच्या तोंडून एक शब्दही फुटत नव्हता.

मी बंदूक ग्रिडलकडे रोखून एका मोठ्या फ्रिजला टेकलो. ग्रिडलवर खरपूस भाजल्या जाणा-या बर्गरच्या पॅटींची
रांग तपकिरी पोलका डॉट्ससारखी दिसत होती. त्या भाजल्या जाणा-या मांसाचा गोडसर वास माझ्या शरीराच्या रंध्रारंध्रातून आत शिरुन, रक्तात विरघळून, शरीराच्या अणू-रेणूत पोहोचून भुकेच्या त्या निर्वात, सीलबंद गुहेच्या गुलाबी भिंतींना धडका देत होता.

एव्हाना पांढ-या कागदात गुंडाळलेल्या बर्गर्सची थप्पी तयार झाली होती. मला आताच त्यातला एक बर्गर उचलून मटकावून टाकावासा वाटत होता, पण तसं करणं या हल्ल्यामागच्या कारणमीमांसेत बसणारं नव्हतं. मी स्वत:ला आवरलं. एव्हाना किचनमधल्या गरम हवेने माझ्या स्की मास्कच्या आडून घामाचे ओघळ वाहायला लागले होते.

मॅकडॉनल्ड्सची ती तीन लोकं अधूनमधून माझ्या बंदूकीच्या नळीकडे चोरटी नजर टाकत होती. मी ताणाखाली असलो की माझ्या कानात खाज सुटते. मी डाव्या हाताच्या करंगळीने कानात खाजवत असताना बंदूकीची नळी वरखाली होत होती, आणि त्याने त्यांची भीतीने गाळण उडत होती. बंदूकीचं सेफ्टी लॅच ऑन होतं त्यामुळे चुकून बंदूक चालली असं होणार नव्हतं, पण ते त्यांना माहित नव्हतं, आणि मी काही ते सांगायला जाणार नव्हतो.

बायकोने बर्गर घेतले आणि एका पिशवीत पंधरा असे दोन पिशव्यांमध्ये भरले.

"तुम्ही हे का करताय?" त्या मुलीने मला विचारलं. "तुम्ही पैसे का नाही घेत? पैसे घे‌ऊन तुम्हाला आवडेल ते खाता ये‌ईल. तीस बिग मॅक घे‌ऊन काय मिळणार आहे?"

मी समजुतीने मान हलवली.

मग  बायकोच बोलली, "मनापासून सॉरी, पण एकही बेकरी सुरु नव्हती. एखादी बेकरी सुरु असती तर आम्ही बेकरीवरच हल्ला केला असता."

या उत्तराने त्यांचं समाधान झालं असावं, नसेल झालं तरी त्यांनी त्यानंतर कोणते प्रश्न विचारले नाहीत. माझ्या बायकोने दोन लार्ज कोक घेतले आणि त्याचे पैसे दिले.

"आम्हाला फक्त ब्रेड चोरायचा होता, बाकी काही नाही." बायको म्हणाली. त्या मुलीने डोकं हलवलं. ती ’हो’ म्हणत होती की नुसतीच मान हलवत होती, तिचं तिलाच माहित! तिला बहुधा दोन्ही एकाच वेळी करायचं असावं. तिला काय वाटत असेल याची कल्पना मी करु शकत होतो.

बायकोने खिशातून दोरीचं बंडल काढलं- ती पूर्ण तयारीनिशी आली होती-आणि बटण शिवावं इतक्या सहजतेने त्या तिघांना एका खांबाशी बांधलं. तिने दोरी जास्त घट्ट आहे का, कोणाला टॉयलेटला जायचं आहे का विचारलं तेव्हा कोणी तोंडून चकार शब्द काढला नाही. मी शॉटगन ब्लँकेटमध्ये गुंडाळून घेतली, बायकोने कोक आणि बर्गर्सच्या पिशव्या उचलल्या आणि आम्ही बाहेर पडलो. ते झोपलेलं जोडपं अजूनही गाढ झोपेत होतं. खोल खोल समुद्राच्या तळाशी राहाणा-या माशांसारखं. काय केलं असतं म्हणजे ती दोघं गाढ झोपेतून जागी झाली असती?

त्यानंतरचा अर्धा तास मी गाडी चालवत होतो. एका बिल्डींगसमोर मोकळा पार्किंग लॉट पाहून आम्ही गाडी लावली आणि तिथंच बसून बर्गर खाल्ले, कोक प्यायलो. सहा बिग मॅक माझ्या पोटात गडप झाले आणि तिने चार फस्त केले. अजून वीस बिग मॅक मागच्या सीटवर पडले होते. कधीही शमणार नाही अशी वाटणारी ती भूक पहाटेच्या सुमारास कुठल्याकुठे गायब झाली. सूर्याचा पहिला किरण इमारतीच्या मळकट जांभळ्या भिंतीवर ये‌ऊन पडला आणि त्यावरचा सोनी बीटाचा अॅड टॉवर अक्षरशः झळाळू लागला. थोड्या वेळाने त्या रस्त्यावर ट्रक्सची घरघर, पक्ष्यांचा किलबिलाट सुरु झाला.अमेरिकन आर्म्ड फोर्सेसच्या रेडियोवर का‌ऊबॉय म्युझिक लागलं होतं. मी एक सिगरेट शिलगावली आणि आम्ही आळीपाळीने झुरके घेतले. तिने माझ्या खांद्यावर डोकं टेकवलं.

"आपण हे सगळं करण खरंच गरजेचं होतं का?" मी तिला विचारलं.

"अर्थात!" तिने एक खोल सुस्कारा सोडला आणि ती झोपी गेली. ती मांजरीच्या पिल्लासारखी म‌ऊ आणि हलकी वाटत होती.

आता मी एकटाच. मी बोटीवरुन वाकून समुद्राच्या तळाशी पाहिलं. तो ज्वालामुखी गडप झाला होता. त्या शांत पाण्यात वरचं निळंभोर आकाश दिसत होतं. हलक्याशा वा-याने फडफडणा-या सिल्कच्या पायजम्यासारख्या छोट्या छोट्या लाटा बोटीपाशी ये‌ऊन लपलपत होत्या. हे सोडलं तर, बाकी तिथं काहीच नव्हतं.

मी बोटीच्या तळाशी पसरलो, डोळे मिटले आणि त्या लाटांनी मला माझ्या घरी ने‌ऊन सोडण्याची वाट पाहात पडून राहिलो.

--

पुस्तकः द एलिफंट व्हॅनिशेस
हारुकी मुराकामी
अनुवादः श्रद्धा भोवड